રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)એ ૭ ઓક્ટોબરે રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને તેને ૫.૫૦% કર્યો છે. આ નિર્ણયનો હેતુ દેશમાં મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે. રેપો રેટ એ દર છે, જેના પર બેંકો RBI પાસેથી ટૂંકા ગાળા માટે નાણાં ઉછીનાં લે છે.
રેપો રેટ વધવાની સીધી અસર લોન લેનારા ગ્રાહકો પર પડે છે. ખાસ કરીને જેમણે હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોન ફ્લોટિંગ રેટ પર લીધી છે, તેમના માસિક હપ્તામાં વધારો થશે. બેંકો પોતાનો આર્થિક બોજ ગ્રાહકો પર નાખે છે, કારણ કે તેમને RBI પાસેથી મોંઘા દરે નાણાં મળે છે.
જોકે, આ નિર્ણયના બીજા પાસા પણ છે. ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) ધરાવનારા લોકોને વધુ વ્યાજ મળવાની શક્યતા છે. બેંકો ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ અને FD પર વ્યાજદર વધારી શકે છે, જેથી બચતકારોને ફાયદો થશે.
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, વ્યાજદર વધવાથી લોન મોંઘી થાય છે અને લોકો ઓછી ખરીદી કરે છે. આનાથી બજારમાં માંગ ઘટે છે અને ભવિષ્યમાં ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધતા અટકે છે. મોંઘવારી નિયંત્રણમાં રાખવા માટે RBI આ પગલું લે છે.
રેપો રેટ વધારાની અસર ડેબ્ટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ પર પણ પડે છે. વ્યાજદર વધવાથી બોન્ડ માર્કેટ પર નકારાત્મક અસર થાય છે, જેથી ટૂંકા ગાળા માટે રિટર્ન ઘટી શકે છે. શેરબજારમાં બેન્કિંગ, રિયલ એસ્ટેટ અને ઓટો જેવા રેટ-સેન્સિટિવ શેરોમાં અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં રેપો રેટમાં મોટા ફેરફારો થયા છે. ૨૦૧૬થી ૨૦૧૯ દરમિયાન રેપો રેટ ૬.૫૦%થી ઘટીને ૫.૧૫% થયો હતો, કારણ કે RBIનો ધ્યેય આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવાનો હતો. કોવિડ-૧૯ મહામારી દરમિયાન ૨૦૨૦-૨૧માં અર્થતંત્રને ટેકો આપવા માટે વ્યાજદરો ઘટાડીને ૪.૦૦%ના ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે લાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, મહામારી પછી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનની સમસ્યાઓ અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને કારણે મોંઘવારી વધતાં RBIએ વ્યાજદર ૬.૫૦% સુધી પહોંચાડ્યા હતા. હાલમાં રેપો રેટ ૫.૫૦% છે.
આમ, રેપો રેટમાં વધારો લોન લેનારાઓ માટે ખરાબ સમાચાર છે, પરંતુ FD ધરાવનારા બચતકારો માટે સારા સમાચાર છે. આર્થિક સ્થિરતા જાળવવા માટે RBI સમયાંતરે વ્યાજદરમાં ફેરફાર કરતી રહે છે.