રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)એ બેંકો માટે રોકડ રિઝર્વ રાખવાના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યો છે. 16 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવેલા નવા નિયમ મુજબ, બેંકોએ દરરોજ તેમના નક્કી કરેલા રોકડ રિઝર્વ (CRR)ના ઓછામાં ઓછા 99% રકમ RBI પાસે રાખવી પડશે. અગાઉ આ મર્યાદા 90% હતી. આ ફેરફારનો હેતુ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારાની રોકડને નિયંત્રિત કરવાનો છે.
જોકે, RBIએ મૂળભૂત CRR દરમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. એકમાત્ર ફેરફાર એ છે કે બેંકોએ દરરોજ કેટલી રોકડ રિઝર્વ રાખવી જોઈએ. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આ નવો નિયમ ગ્રાહકોના ખાતાઓને કેવી અસર કરશે.
RBIનો નવો નિયમ શું છે?
RBIએ બેંકો માટે દૈનિક CRR સંબંધિત નિયમ કડક બનાવ્યો છે. નવા નિયમ અનુસાર, બેંકોએ 15-દિવસના સમયગાળા દરમિયાન દરરોજ તેમના જરૂરી CRRના ઓછામાં ઓછા 99% જાળવી રાખવા પડશે. પહેલાં, બેંકો કોઈપણ દિવસે તેમના જરૂરી અનામતના 90% જાળવી શકતી હતી અને પછીના દિવસોમાં વધારાના ભંડોળથી તે ફરી ભરી શકતી હતી. હવે બેંકો પાસે આ બાબતમાં પહેલાં કરતાં ઓછી સુગમતા રહેશે.
સામાન્ય ગ્રાહકો પર શું અસર થશે?
આ નિયમનો સીધો અર્થ એ છે કે ગ્રાહકોના બેંક ખાતામાં જમા નાણાંની માત્રા પર કોઈ અસર થશે નહીં. RBIએ ન તો મૂળભૂત CRR દરમાં વધારો કર્યો છે કે ન તો ગ્રાહકોના ખાતામાંથી નાણાં કાપવાનો કોઈ નિયમ બનાવ્યો છે. જોકે, બેંકિંગ સિસ્ટમમાં બદલાતી તરલતાની સ્થિતિ ભવિષ્યમાં બેંકોના ભંડોળ ખર્ચ અને ધિરાણ ક્ષમતા પર અસર કરી શકે છે. આ અસરની હદ બજારની સ્થિતિ અને બેંકોની પરિસ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
બેંકો પર શું અસર થશે?
નવા નિયમને અનુસરીને બેંકોએ તેમના દૈનિક રોકડ વ્યવસ્થાપન પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે. તેઓ હવે કોઈ દિવસે ઓછી રકમ રિઝર્વમાં રાખીને પછીથી તેને ભરી શકશે નહીં, જેવું પહેલાં શક્ય હતું. આનાથી બેંકો માટે તેમની દૈનિક રોકડ ઉપલબ્ધતાનું સંચાલન કરવું થોડું મુશ્કેલ બની શકે છે. જોકે, વાસ્તવિક અસર દરેક બેંકની રોકડ સ્થિતિ પર આધારિત હશે.