ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC)ની ત્રણ દિવસીય બેઠક 5 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈ છે. આ બેઠકમાં લેવાયેલા નિર્ણયોની જાહેરાત 7 ઓક્ટોબરના રોજ સવારે 10 વાગ્યે કરવામાં આવશે. દેશભરની નજર આ જાહેરાત પર ટકેલી છે, કારણ કે આ વખતે રેપો રેટમાં ફેરફારની શક્યતા છે.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ફુગાવાનો દર, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ 100 ડોલરથી ઉપર અને રૂપિયામાં આવેલી નબળાઈએ ચિંતા વધારી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક તણાવને કારણે પણ અર્થતંત્ર પર દબાણ છે. આ સ્થિતિમાં RBI કડક નિર્ણય લેવા મજબૂર થઈ શકે છે.
રેપો રેટના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, RBIએ છેલ્લે ફેબ્રુઆરી 2023માં રેપો રેટમાં 0.25 ટકાનો વધારો કર્યો હતો, જેનાથી તે 6.50 ટકાની સપાટીએ પહોંચ્યો હતો. ત્યારબાદ નાણાકીય વર્ષ 2023 અને 2024 દરમિયાન તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો ન હતો. જોકે, 2025માં RBIએ વ્યાજ દરોમાં ઘટાડાનો દોર શરૂ કર્યો હતો. આ સમયગાળામાં કુલ 4 વખત ઘટાડો કરીને રેપો રેટમાં 1.25 ટકાનો કાપ મૂકવામાં આવ્યો, જેનાથી વર્તમાન રેપો રેટ 5.25 ટકા થયો છે. 2026માં અત્યાર સુધી યોજાયેલી 4 MPC બેઠકોમાં દર યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણોને કારણે હવે દર વધારવાની ફરજ પડી શકે છે.
નાણાકીય બજારના નિષ્ણાતો અને અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે આ વખતે વ્યાજ દરમાં વધારો લગભગ નિશ્ચિત છે:
રોઇટર્સ સર્વે: તાજેતરના સર્વે અનુસાર, લગભગ 60 ટકા અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે 7 ઓક્ટોબરે રેપો રેટમાં 0.25 ટકાનો (25 બેસિસ પોઇન્ટનો) વધારો થઈ શકે છે. જો આમ થશે તો નવો રેપો રેટ 5.50 ટકા થઈ જશે.
નોમુરા અને SBI રિસર્ચ: વિદેશી બ્રોકરેજ ફર્મ નોમુરાની આગાહી મુજબ ઓક્ટોબર અને ડિસેમ્બર બંને મહિનામાં 25-25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો થઈ શકે છે, જે રેપો રેટને 5.75 ટકા સુધી લઈ જશે. તેમનું માનવું છે કે ફેબ્રુઆરી 2027 પછી જ વ્યાજ દર વધારવાની ગતિ ધીમી પડી શકે છે. SBI રિસર્ચે પણ 0.25 ટકાના વધારાને સમર્થન આપ્યું છે.
ગોલ્ડમેન સૅક્સ: ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ખાદ્યપદાર્થો અને ઇંધણના વધતા ભાવ ફુગાવાને વેગ આપી રહ્યા છે. તેઓ ઓક્ટોબર અને ડિસેમ્બરમાં 0.25 ટકાના વધારાની અપેક્ષા રાખે છે. એટલું જ નહીં, RBI તેનું નીતિગત વલણ 'તટસ્થ' થી બદલીને 'સંતુલિત કડક' કરી શકે છે. તેમના મતે જૂન 2027 સુધીમાં કુલ 1 ટકા જેટલો વધારો થઈ શકે છે.
બેંક ઓફ બરોડા: બેંકના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મદન સબનવીસનો મત થોડો જુદો છે. તેઓ માને છે કે આગામી સમયમાં વ્યાજ દરમાં 0.50 થી 0.75 ટકાનો વધારો ચોક્કસ થશે, પરંતુ ઓક્ટોબરની આ સમીક્ષામાં RBI કદાચ દર યથાવત રાખશે.
આ બધાની સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર શું અસર પડશે? જો RBI રેપો રેટ વધારવાનો નિર્ણય લેશે, તો બેંકો માટે રિઝર્વ બેંક પાસેથી નાણાં ઉછીના લેવા મોંઘા બનશે. પરિણામે, બેંકો આ વધારાનો બોજ સીધો ગ્રાહકો પર નાખશે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનના વ્યાજ દરોમાં વધારો થશે અને ગ્રાહકોની માસિક EMIમાં પણ ઉછાળો આવશે. બીજી તરફ, જે લોકો બચત કરવા માંગે છે તેમના માટે આ સમાચાર રાહતરૂપ બની શકે છે. વ્યાજ દરો વધવાની સાથે જ બેંકો ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર વ્યાજ દરો વધારી શકે છે, જેથી થાપણદારોને વધુ સારું વળતર મળી શકે.
RBI MPCની ત્રણ દિવસીય બેઠક 5 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈ છે. આ બેઠકમાં લેવાયેલા નિર્ણયોની જાહેરાત 7 ઓક્ટોબરના રોજ સવારે 10 વાગ્યે કરવામાં આવશે.