રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ બલ્ક ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) ના વ્યાજ દરો અંગે નવા નિયમો જાહેર કર્યા છે, જે 1 ઓક્ટોબર 2026 થી અમલમાં આવશે. આ નિયમોનો હેતુ મોટા રોકાણકારો માટે વ્યાજ દરોમાં પારદર્શિતા અને સમાનતા લાવવાનો છે.
RBI એ 30 જુલાઈ 2026 ના રોજ થાપણોના વ્યાજ દરો અંગેના નિર્દેશોમાં સુધારો કર્યો હતો. નવા નિયમો હેઠળ, દરેક કાર્યકારી દિવસે સવારે 10 વાગ્યા સુધીમાં બેંકોએ તેમના બલ્ક ડિપોઝિટ દરો સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઓનલાઈન પ્રકાશિત કરવા પડશે. આ માટે 10:10 AM સુધીનો 10 મિનિટનો ગ્રેસ પિરિયડ આપવામાં આવશે.
બેંકોએ ગ્રાહકોને બરાબર એ જ વ્યાજ દર ચૂકવવો પડશે જે તેમણે સવારે ઓનલાઈન જાહેર કર્યો હોય. આનો અર્થ એ છે કે બેંકની તમામ શાખાઓમાં તે જ દિવસે સમાન થાપણો પર એકસરખો વ્યાજ દર ઓફર કરવો પડશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ ગ્રાહક મંગળવારે કોઈ મોટી FD કરાવે છે, તો તેને અલગ બ્રાન્ચમાં અલગ વ્યાજ દર કહેવામાં આવશે નહીં.
RBI ના નવા માળખા મુજબ, શેડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો માટે 3 કરોડ રૂપિયા કે તેથી વધુ રકમની ટર્મ ડિપોઝિટને 'બલ્ક ડિપોઝિટ' (મોટી થાપણ) ગણવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી આવા મોટા રોકાણકારો પોતાની થાપણના કદના આધારે બેંક સાથે વ્યાજ દરો માટે ભાવતાલ કરી શકતા હતા. પરંતુ હવે જે દર સવારે ઓનલાઈન જાહેર થશે તે જ દર લાગુ પડશે.
નવા નિયમો સમાનતા લાવે છે, પરંતુ RBI એ લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો (LCR) ફ્રેમવર્ક હેઠળ બેંકોને થોડી છૂટ આપી છે. બેંકો પોતાની પાસે રહેલી ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી પ્રવાહી સંપત્તિ અને ભંડોળ કેટલી ઝડપથી ઉપડી શકે છે (રન-ઓફ દરો) તે ધ્યાનમાં રાખીને બલ્ક ડિપોઝિટ પર અલગ દર ઓફર કરી શકે છે. બિન-નિવાસીઓ દ્વારા રાખવામાં આવતી રૂપિયાની થાપણો પર પણ આ નિયમ લાગુ થશે.
સામાન્ય FD રોકાણકારો પર આ નિયમોની કોઈ અસર થશે નહીં. જો તમે 1 લાખ, 5 લાખ કે 25 લાખ રૂપિયાની નિયમિત FD કરાવો છો, તો તમારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. નાના રોકાણકારો માટે FD બુક કરાવવાની પ્રક્રિયા પહેલા જેવી જ ચાલુ રહેશે. તમારે સવારે 10 વાગ્યાનો બલ્ક રેટ ચેક કરવાની જરૂર નથી. જોકે, અગાઉથી જાહેર કરાયેલા દરોનું પાલન કરવાનો સિદ્ધાંત તમામ થાપણદારોને લાગુ પડે છે.
મોટા રોકાણકારો (બલ્ક ડિપોઝિટર્સ) માટે ચેકલિસ્ટ:
- તમારી FD બુક કરાવવાના દિવસે સવારે 10 વાગ્યાની આસપાસ બેંકની વેબસાઇટ પર નવો વ્યાજ દર ચોક્કસ તપાસો.
- માત્ર બેંક કર્મચારીના મૌખિક ભાવ પર આધાર રાખવાને બદલે અન્ય બેંકોના દરોની તુલના કરો.
- ધ્યાનમાં રાખો કે થાપણની શ્રેણી અને તરલતા મુજબ દરો બદલાઈ શકે છે.
- ઓનલાઈન પ્રકાશિત થયેલા દરનો સ્ક્રીનશોટ અથવા પ્રિન્ટ સાચવી રાખો.
- તમારી ડિપોઝિટ રસીદ મેળવ્યા પછી ચકાસો કે તેમાં એ જ વ્યાજ દર લખેલો છે કે નહીં.
આ નવા નિયમોથી બેંકિંગ વ્યવહારોમાં વિશ્વાસ વધશે અને મોટા રોકાણકારોને સ્પષ્ટતા મળશે.