રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)એ બલ્ક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD)ના વ્યાજ દરો નક્કી કરવા, જાહેર કરવા અને લાગુ કરવા અંગેનો સુધારેલો નિયમ 1 ઑક્ટોબર, 2026થી અમલમાં મૂક્યો છે. આ નિયમોનો મુખ્ય હેતુ મોટી રકમના રોકાણકારો માટે વ્યાજ દરોમાં પારદર્શિતા લાવવાનો, નિયમો સમજવામાં સરળ બનાવવાનો અને બૅન્કની તમામ શાખાઓમાં સમાન ડિપોઝિટ પર એકસમાન દર સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કઈ બૅન્કોને આ નિયમો લાગુ પડશે?
આ સુધારેલું માળખું નીચે મુજબની તમામ બૅન્કિંગ સંસ્થાઓને લાગુ પડે છે:
- કોમર્શિયલ બૅન્કો
- સ્મોલ ફાઇનાન્સ બૅન્કો
- રિજનલ રૂરલ બૅન્ક્સ (RRB)
- લોકલ એરિયા બૅન્ક્સ
- પેમેન્ટ બૅન્ક્સ
- અર્બન કો-ઓપરેટિવ બૅન્કો
નોંધ: શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બૅન્કો માટે સામાન્ય રીતે ₹3 કરોડ કે તેથી વધુની સિંગલ-રૂપી ટર્મ ડિપોઝિટને 'બલ્ક ડિપોઝિટ' ગણવામાં આવે છે. જોકે, બૅન્કોની અન્ય કેટેગરી માટે આ થ્રેશોલ્ડ મર્યાદા અલગ હોઈ શકે છે.
દરેક કામકાજના દિવસે સવારે જાહેર કરવા પડશે વ્યાજ દરો
1 ઑક્ટોબરથી તમામ બૅન્કોએ દરેક કામકાજના દિવસે સવારે 10:00 વાગ્યા સુધીમાં તેમની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર બલ્ક ડિપોઝિટ માટેના વ્યાજ દરો પ્રદર્શિત કરવા પડશે. બૅન્કોને 10 મિનિટનો ગ્રેસ પિરિયડ આપવામાં આવ્યો છે, એટલે કે વેબસાઇટ પર દરો સવારે 10:10 વાગ્યા સુધીમાં અપડેટ કરી શકાશે. પાત્ર ડિપોઝિટ પર વ્યાજ ચૂકવતી વખતે બૅન્કોએ વેબસાઇટ પર દર્શાવેલા દરોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે. આનાથી મોટા રોકાણકારોને વ્યાજ દર નક્કી કરતી કે બુકિંગ કરતી વખતે એક સીધો અને સ્પષ્ટ સંદર્ભ મળી રહેશે.
તમામ શાખાઓમાં સમાન દર, માત્ર આ એક મોટો અપવાદ
શાખાઓ વચ્ચે ભેદભાવ નહીં: હવેથી બૅન્કો માત્ર શાખા અલગ હોવાના કારણે સમાન બલ્ક ડિપોઝિટ પર અલગ-અલગ વ્યાજ દર આપી શકશે નહીં. એટલે કે, એક જ દિવસે સ્વીકારવામાં આવેલી સમાન રકમની ડિપોઝિટ પર બૅન્કની તમામ શાખાઓમાં એકસમાન વ્યાજ દર મળશે. મહત્ત્વનો અપવાદ એ છે કે બૅન્કોને માત્ર 'લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો'ની જોગવાઈઓ હેઠળ આવતા રન-ઓફ રેટના આધારે બલ્ક ડિપોઝિટના દરોમાં તફાવત રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ જ છૂટછાટ નોન-રેસિડેન્ટ ઇન્ડિયન રૂપિયા ડિપોઝિટ હેઠળ રાખવામાં આવેલી ચોક્કસ બલ્ક ડિપોઝિટ પર પણ લાગુ થશે. આથી આ નિયમો માત્ર સ્થાનિક ડિપોઝિટ જ નહીં, પરંતુ ચોક્કસ બિન-નિવાસી રૂપિયા ડિપોઝિટને પણ અસર કરે છે.
સામાન્ય રિટેલ FD રોકાણકારો માટે આનો શું અર્થ છે?
સામાન્ય રિટેલ રોકાણકારો (જેમની FD ₹3 કરોડથી ઓછી છે) માટેના હાલના FD વ્યાજ દરોમાં આપમેળે કોઈ ફેરફાર થશે નહીં. આ માળખું સંપૂર્ણપણે બૅન્કો દ્વારા મોટી રકમની બલ્ક ડિપોઝિટ પર દરો કેવી રીતે નક્કી થાય છે, કેવી રીતે દર્શાવાય છે અને કેવી રીતે લાગુ કરાય છે તેના પર કેન્દ્રિત છે. મોટા રોકાણકારો હવે બુકિંગ કરતી વખતે બૅન્કની વેબસાઇટ પરથી સહેલાઈથી દરો સરખાવી શકશે અને વ્યાજ દરમાં કોઈ તફાવત નિયમનકારી જરૂરિયાત આધારિત છે કે કેમ તે સ્પષ્ટપણે સમજી શકશે.