રાજસ્થાનમાં ગુરુવારે સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR 2027) હેઠળ નવી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ યાદીમાં કુલ 5.26 કરોડ મતદારો નોંધાયા છે. જોકે, આ આંકડાએ મૂંઝવણ ઊભી કરી છે કારણ કે એક વર્ષથી ઓછા સમયમાં રાજ્યના મતદારોના ત્રણ અલગ-અલગ સત્તાવાર આંકડા સામે આવ્યા છે.
ફેબ્રુઆરીમાં પ્રકાશિત સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ની અંતિમ યાદીમાં 5.15 કરોડ મતદારો હતા. નવી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તેની સરખામણીમાં 11 લાખ મતદારો વધુ છે. બીજી તરફ, ઓક્ટોબરની શરૂઆતમાં રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ (SEC) દ્વારા જાહેર કરાયેલી અંતિમ યાદીમાં 5.45 કરોડ મતદારો હતા, જેની સરખામણીમાં હાલની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં 18 લાખ મતદારો ઓછા છે.
મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી નવીન મહાજનના જણાવ્યા અનુસાર, નવી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં 2,75,24,780 પુરુષ, 2,51,42,052 મહિલા અને 584 ટ્રાન્સજેન્ડર મતદારોનો સમાવેશ થાય છે. આ સુધારા માટે લાયકાતની તારીખ 1 જાન્યુઆરી, 2027 નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ ડ્રાફ્ટ યાદી માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો સાથે શેર કરવામાં આવી છે અને CEOની વેબસાઇટ પર પણ ઉપલબ્ધ છે. ચૂંટણી પંચે 12 નવેમ્બરથી 11 ડિસેમ્બર સુધી મતદારો પાસેથી દાવા અને વાંધા અરજીઓ મંગાવી છે. નાગરિકો નિયત ફોર્મ ભરીને યાદીમાં પોતાનું નામ ઉમેરવા, કમી કરવા અથવા સુધારો કરાવવા માટે અરજી કરી શકે છે. તમામ પ્રક્રિયા બાદ અંતિમ મતદાર યાદી 4 જાન્યુઆરી, 2027ના રોજ પ્રકાશિત કરવામાં આવશે.
મતદારોની સંખ્યામાં જોવા મળતા આ તફાવતને સમજવા માટે SIR અને SSR વચ્ચેનો ફરક જાણવો જરૂરી છે. SIR એ ચકાસણીની ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વકની પ્રક્રિયા છે, જેમાં બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) ઘરે-ઘરે જઈને ગણતરી કરે છે અને હાલના મતદારોને અગાઉથી ભરેલા ફોર્મ આપે છે, જે જમા કરાવ્યા બાદ જ યાદીમાં નામ સામેલ થાય છે.
બીજી તરફ, SSRની શરૂઆત અગાઉ પ્રકાશિત થયેલી અંતિમ મતદાર યાદીના આધારે થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં હાલના મતદારોના નામ યથાવત રહે છે અને તેમણે પોતાની લાયકાત ફરીથી સાબિત કરવાની જરૂર રહેતી નથી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર નવા નામ ઉમેરવા, જૂના નામ કમી કરવા અને સુધારા કરીને યાદીને અપડેટ કરવાનો હોય છે. પ્રક્રિયાના આ તફાવતને કારણે ડ્રાફ્ટ અને અંતિમ યાદીમાં ફેરફાર શક્ય છે, પરંતુ સત્તાવાર આંકડાઓમાં આટલો મોટો તફાવત હજુ પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.