ભારતીય રેલવે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી RAC (રિઝર્વેશન અગેન્સ કેન્સલેશન) વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી રહી છે. અહેવાલો મુજબ રેલવે આ સિસ્ટમમાં ફેરફાર અથવા તેને બંધ કરવાની શક્યતા પર વિચાર કરી રહી છે, પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
RAC એટલે શું? ટ્રેનમાં જ્યારે બધી કન્ફર્મ બર્થ બુક થઈ જાય ત્યારે મુસાફરને RAC સ્ટેટસ આપવામાં આવે છે. આ સ્થિતિમાં બે મુસાફરોએ એક જ બર્થ શેર કરવી પડે છે. બંનેને બેસવાની જગ્યા મળે છે, પણ અલગ આખી બર્થ મળતી નથી. જો મુસાફરી પહેલાં કન્ફર્મ ટિકિટ રદ થાય તો RAC મુસાફરને આખી બર્થ મળવાની શક્યતા રહે છે. પરંતુ ઘણી વાર ચાર્ટ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી ટિકિટ RAC રહે છે અને આખી મુસાફરી દરમિયાન બર્થ શેર કરવી પડે છે.
રેલવેના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે જ્યારે મુસાફરને સંપૂર્ણ સૂવાની જગ્યા મળતી નથી, ત્યારે તેની પાસેથી પૂરું ભાડું વસૂલવું યોગ્ય છે કે નહીં, એ પ્રશ્ન ઊઠી રહ્યો છે. આ જ કારણે RAC વ્યવસ્થામાં ફેરફારની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે.
આ મુદ્દો સંસદીય સમિતિએ પણ ઉઠાવ્યો હતો. સમિતિએ કહ્યું હતું કે જે મુસાફરોને આખી બર્થ મળતી નથી તેમની પાસેથી પૂરું ભાડું લેવું યોગ્ય નથી, અને રેલવેને તેમાં ફેરફાર કરવાની સલાહ આપી હતી.
RAC વ્યવસ્થા એ સમયમાં શરૂ થઈ હતી જ્યારે ટિકિટ બુકિંગ જાતે, કાગળ પર થતું હતું. ત્યારે ટિકિટ રદ થયા પછી ખાલી પડેલી બર્થનો હિસાબ રાખવો મુશ્કેલ હતો. હવે ડિજિટલ રિઝર્વેશન વ્યવસ્થા છે, તેથી રેલવે આ જૂના નિયમને બદલવાની શક્યતા જોઈ રહી છે.
RACમાં પુરુષ અને મહિલા મુસાફરોએ એક જ બર્થ શેર કરવી પડે ત્યારે પણ મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. આવા સમયે ટિકિટ ચેકિંગ સ્ટાફ (TTE) માટે બીજી ગોઠવણ કરવી અઘરી બની જાય છે. મુસાફરોને થતી આ અગવડને ધ્યાનમાં રાખીને રેલવે વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી રહી છે.
અત્યારે RAC વ્યવસ્થા બંધ કરવા અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી. મુસાફરોએ રેલવેની સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવી પડશે.