નવી દિલ્હી: લોકસભા અને રાજ્યસભાના લગભગ 300 વિપક્ષી સાંસદો સાથે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ મંગળવારે ચૂંટણી પંચ તરફ કૂચ કરી. તેમણે ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી. જ્યારે પોલીસ તેમને કસ્ટડીમાં લેવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી, ત્યારે તેઓ આકાશવાણી ભવનમાં બેસી ગયા. લગભગ 8 કલાક બાદ દિલ્હી પોલીસે તેમની ધરપકડ કરી.
વિપક્ષે જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગને પોતાની રાજકીય લડાઈ બનાવી દીધી છે. આ પાછળ બે મુખ્ય કારણો છે.
પ્રથમ, ચૂંટણીમાં ગેરરીતિના આરોપો. મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણા વિધાનસભા ચૂંટણી બાદ રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું કે ડુપ્લિકેટ મતદારો અને એક જ સરનામે અનેક મતદારો હોવા જેવી ગેરરીતિઓને કારણે કોંગ્રેસની હાર થઈ. રાહુલ ગાંધી, મમતા બેનર્જી, અખિલેશ યાદવ અને અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ ચૂંટણી પંચ પર ભાજપને મદદ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
બીજું, ચૂંટણી પંચ પર પક્ષપાતના આરોપો. મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેનામાં ભાગલા પડ્યા બાદ ફેબ્રુઆરી 2023માં ચૂંટણી પંચે શિવસેનાનું પરંપરાગત ચિહ્ન 'ધનુષ-બાણ' બળવાખોર નેતા એકનાથ શિંદેના જૂથને આપી દીધું, જ્યારે ઉદ્ધવ જૂથને નવું ચિહ્ન 'મશાલ' મળ્યું. એ જ રીતે રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP)માં ભાગલા પડ્યા ત્યારે ભાજપ સાથે જોડાયેલા અજિત પવાર જૂથને પરંપરાગત ચિહ્ન 'ઘડિયાળ' આપવામાં આવ્યું. બંગાળની ચૂંટણી પછી તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં ભાગલા પડ્યા ત્યારે ચૂંટણી પંચે બંને જૂથોને જૂના ચિહ્નના ઉપયોગ પર રોક લગાવી દીધી.
રાહુલ ગાંધીએ આને 'પાર્ટી ચોરી' ગણાવતા લખ્યું, 'પહેલા શિવસેના, પછી NCP અને હવે TMC. દર વખતે એક જ પેટર્ન. ભાજપ અને ચૂંટણી પંચ મળીને પાર્ટીમાં ભાગલા પાડે છે, પછી તેનું ચૂંટણી ચિહ્ન છીનવી લેવામાં આવે છે.'
જ્ઞાનેશ કુમારનો કાર્યકાળ 26 જાન્યુઆરી 2029 સુધીનો છે. આ દરમિયાન 20 રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. વિપક્ષનું માનવું છે કે જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યકાળ દરમિયાન નિષ્પક્ષ ચૂંટણી યોજાઈ શકે નહીં. 23 સપ્ટેમ્બરે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ બાદ આ મુદ્દો વધુ ગરમાયો અને વિપક્ષ સંપૂર્ણ તાકાત સાથે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યો.
જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામા અને 'વોટ-ચોરી'ના મુદ્દે રાહુલ ગાંધીના ચાર રાજકીય હેતુ હોઈ શકે છે.
1. વિરોધ-પ્રદર્શનના સ્વાભાવિક નેતા બનવું: રાહુલ ગાંધી 'મત ચોરી'ના મુદ્દે લગભગ બે વર્ષથી સક્રિય છે. 7 ઑગસ્ટ 2025ના રોજ મહાદેવપુરા બેઠકમાં ગેરરીતિના કથિત પુરાવા રજૂ કર્યા. સપ્ટેમ્બરમાં કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણીમાં ગેરરીતિનો આરોપ લગાવ્યો અને નવેમ્બર 2025માં હરિયાણા ચૂંટણીને લઈને પ્રેસ કૉન્ફરન્સ કરી. 23 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલના બીજા જ દિવસે રાહુલે ચોથી પ્રેસ કૉન્ફરન્સ કરી. રાજકીય નિષ્ણાત રાશિદ કિદવઈ કહે છે, 'રાહુલ ગાંધી પાસે પહેલ કરનારનો લાભ છે. તેમણે જ બિહાર ચૂંટણી પહેલાં આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો અને હવે આટલો મોટો બની ગયો છે, તો લાભ પણ તેમને જ થશે.' રાહુલ ગાંધીએ બિહારમાં 'વોટર અધિકાર યાત્રા' કરી હતી, જેમાં 16 દિવસમાં 20 જિલ્લાઓને આવરી લીધા હતા.
2. 'વોટ ચોરી'નો મુદ્દો INDIA ગઠબંધનને એકજૂટ રાખશે: જુલાઈ 2023માં કોંગ્રેસ, DMK, AAP જેવા 23 પક્ષોએ 'INDIA' બ્લોક બનાવ્યો. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં સાથે મળીને લડ્યા, તો ભાજપ 240 બેઠકો પર સીમિત થઈ ગયો. અલગ-અલગ મુદ્દાઓ પર ગઠબંધનના પક્ષોમાં મતભેદના અહેવાલો આવતા રહે છે, પરંતુ 'વોટ ચોરી'ના મુદ્દે મોટા ભાગના પક્ષો એકજૂટ છે. કોંગ્રેસને નજીકથી જાણતા રાજકીય નિષ્ણાત આદેશ રાવલ જણાવે છે, 'રાહુલનું લક્ષ્ય 2029ની લોકસભા ચૂંટણી છે. તેઓ ઇચ્છે છે કે 543 બેઠકો પર ભાજપની સામે માત્ર INDIA ગઠબંધનનો એક જ ઉમેદવાર હોય.' વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન TMC સાંસદ મહુઆ મોઇત્રા, NCP(SP) સાંસદ સુપ્રિયા સુલે અને કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી એકબીજાનો હાથ પકડીને ચાલતાં જોવા મળ્યાં.
3. આ મુદ્દો Gen-Zને એકસાથે લાવી શકે છે: પેપર લીક વિરુદ્ધ દિલ્હીના 'GEN-Z પ્રોટેસ્ટ' બાદ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની જેમ CJPએ ફરી એકવાર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ કરી છે. પ્રોટેસ્ટમાં જોડાઈ રહેલા યુવાનો ઉપરાંત આ મુદ્દાની સામાન્ય લોકોમાં પણ ચર્ચા છે. રાહુલ પણ આ મુદ્દા સાથે સામાન્ય લોકોને જોડવા માગે છે.