કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં દેશભરમાં યુવાનોને લક્ષ્ય બનાવીને પાંચ મોટા કાર્યક્રમો યોજ્યા છે. 'છાત્રો કી ગૂંજ' નામના આ કાર્યક્રમો ૧૭ જૂનથી ૧૯ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન રાજસ્થાનના કોટાથી લઈને મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોર સુધી યોજાયા. આ પાંચેય કાર્યક્રમો પાંચ અલગ રાજ્યોમાં થયા, જેમાં રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશનો સમાવેશ થાય છે.
આ કાર્યક્રમો પાછળ રાહુલ ગાંધીની ચૂંટણીલક્ષી વ્યૂહરચના શું છે? શું તે ભાજપને નુકસાન પહોંચાડી શકશે? આ સવાલોના જવાબ સમજવા માટે આપણે ચાર મુખ્ય મુદ્દા જોવા પડશે.
૧. ભાજપના યુવા મતદારો પર નજર
છેલ્લી ત્રણ લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને દર વખતે એક-તૃતીયાંશથી વધુ યુવાનોના મત મળ્યા છે, જ્યારે કોંગ્રેસને લગભગ ૨૦% યુવાનોના મત મળ્યા છે. એટલે કે ૧૮થી ૨૫ વર્ષના દર ત્રીજા યુવા મતદાર ભાજપ સાથે છે, જ્યારે દર પાંચમો યુવા મતદાર કોંગ્રેસ સાથે છે. રાહુલ ગાંધી યુવા-કેન્દ્રિત વ્યૂહરચના દ્વારા ભાજપના આ યુવા મતદારોને પોતાની તરફ ખેંચવા માંગે છે.
૨. એકજૂથ થયેલા જનરેશન-ઝેડ પર ધ્યાન
૧૭ જુલાઈએ દેહરાદૂનમાં રાહુલનો બીજો 'છાત્રો કી ગૂંજ' કાર્યક્રમ ખાસ અસર કરી શક્યો નહીં. પરંતુ ૨૦ જુલાઈએ સંસદ સત્રના પહેલા દિવસે CJPના 'સંસદ ચાલો' માર્ચે ચર્ચા જગાવી. કોંગ્રેસે શરૂઆતમાં સંસદમાં રામમંદિર દાનની ચોરીનો મુદ્દો ઉઠાવવાનું નક્કી કર્યું હતું, પણ NEET અને CJPના આંદોલનને નહીં. જોકે ૨૦ જુલાઈએ CJPના વિરોધ પ્રદર્શને જોર પકડ્યું ત્યારે કોંગ્રેસે પોતાનું વલણ બદલી નાખ્યું. પ્રિયંકા ગાંધીએ વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં નિવેદન આપ્યું. બીજા દિવસે રાહુલ અને પ્રિયંકા ઘાયલ વિદ્યાર્થીઓને મળવા હોસ્પિટલ ગયા. ત્યારબાદ અચાનક બપોરે ૩:૩૦ વાગ્યે તેઓ પગપાળા વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાનની સામે ધરણા પર બેસી ગયા. જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે પ્રદર્શનકારીઓની માંગણીઓ સ્વીકારી લીધી, ત્યારે સંદેશ ગયો કે જનરેશન-ઝેડ એટલે કે યુવાનો એકજૂથ છે. તેના કારણે પીએમ મોદી અને યુપીના સીએમ યોગી જનરેશન-ઝેડને સંબોધિત કરતાં સેલ્ફી-શૈલીમાં વીડિયો બનાવી રહ્યા છે. ડાબેરી પક્ષની વિદ્યાર્થી પાંખ AISAનાં નેહા બોરા પણ અનેક શહેરોમાં 'Gen-Z રાઇઝિંગ' કાર્યક્રમો યોજી રહ્યાં છે. ૧૯ ઓગસ્ટે યોજાયેલી કોંગ્રેસ વર્કિંગ કમિટની બેઠકમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે પાર્ટી 'છાત્રો કી ગૂંજ'ના ૮૦૦ કાર્યક્રમો યોજશે. પ્રથમ તબક્કામાં ઓછામાં ઓછા ૨૫ કાર્યક્રમોમાં રાહુલ સામેલ થશે.
૩. મોદી સામે 'યુવા નેતા' તરીકે ઉભરવાનો પ્રયાસ
પીએમ મોદી અને રાહુલ ગાંધીની ઉંમરમાં માત્ર ૨૦ વર્ષનો ફરક છે. ૧૭ સપ્ટેમ્બરે મોદી ૭૬ વર્ષના થયા છે, જ્યારે ૧૯ જૂને રાહુલ ૫૬ વર્ષના થયા છે. જોકે રાહુલ ગાંધી રાજકારણના શરૂઆતના તબક્કામાં કોંગ્રેસની વિદ્યાર્થી વિંગ NSUI અને યુથ કોંગ્રેસના મહાસચિવ રહી ચૂક્યા છે. તેઓ આજે પણ પોતાની હાવભાવની શૈલી, ડ્રેસિંગ સ્ટાઇલથી લઈને અનેક યુવા-કેન્દ્રિત પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પોતાને યુવાનોના પ્રતિનિધિ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. ૨૦૨૨-૨૩માં 'ભારત જોડો યાત્રા' દરમિયાન શિયાળામાં માત્ર એક સફેદ ટી-શર્ટ પહેરી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩માં જયપુરની મહારાણી કોલેજમાં રાહુલ એક વિદ્યાર્થિનીની સ્કૂટી પર પાછળ બેસીને ગયા. ૨૦૨૪માં 'ભારત જોડો ન્યાય યાત્રા' દરમિયાન બાળકો સાથે માર્શલ આર્ટ કર્યું. કેરળમાં રાહુલ માછીમારો સાથે માછલી પકડવા માટે પાણીમાં કૂદી પડ્યા. કન્યાકુમારીની એક શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે ડાન્સ અને પુશ-અપ્સ કર્યા. પ્રયાગરાજના 'છાત્રો કી ગૂંજ' કાર્યક્રમમાં રાહુલની ગુલાબી શર્ટ ચર્ચામાં રહી. પુણેમાં ખાસ કરીને છોકરીઓ માટેનો કાર્યક્રમ હતો, તેમાં પીળી શર્ટ પહેરી. રાહુલે યુવાનો માટે #ShikshaRevolution અને 'આસ્ક મી એનિથિંગ' જેવા અભિયાનો શરૂ કર્યા છે. ચૂંટણી વિશ્લેષક અને VoteVibeના સ્થાપક અમિતાભ તિવારી જણાવે છે, 'નરેન્દ્ર મોદી ૨૦૧૩માં રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં પોતાની શરૂઆતથી જ યુવાનોની વચ્ચે રહેવાનો પ્રયાસ કરે છે. રાહુલનો અભિગમ પણ નવો નથી. જોકે હવે તેમની સક્રિયતા વધી છે, કારણ કે તેઓ સમગ્ર ભારતમાં એક યુવા નેતાની ખાલી જગ્યા ભરવા માંગે છે. તેઓ તેના ચૂંટણીલક્ષી ફાયદા સમજે છે.'
૪. જ્યાં કોંગ્રેસ બીજા ક્રમે છે તે રાજ્યોમાં મહેનત
રાહુલ ગાંધીએ છેલ્લા ૩ મહિનામાં ૫ શહેરોમાં 'છાત્રો કી ગૂંજ' કાર્યક્રમ યોજ્યો. આ પાંચેય શહેરો પાંચ અલગ-અલગ રાજ્યોમાં છે- રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશ. રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ અને મધ્યપ્રદેશમાં કોંગ્રેસ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાં તેની સ્થિતિ નબળી છે. આ રાજ્યોમાં યુવા મતદારોની મોટી સંખ્યા છે, તેથી રાહુલ ત્યાં પોતાનો પગ જમાવવા માંગે છે.
આમ, 'છાત્રો કી ગૂંજ' દ્વારા રાહુલ ગાંધી યુવા મતદારોને આકર્ષીને ભાજપના મજબૂત યુવા મતદાર આધારને પડકારવાની રણનીતિ અપનાવી રહ્યા છે. શું આ રણનીતિ સફળ થશે, તે આવનારી ચૂંટણીઓમાં જ ખબર પડશે.