નવી નોકરી શરૂ કરતી વખતે પ્રોબેશન પીરિયડ એટલે પરખનો સમય. આ દરમિયાન કંપની કર્મચારીના કામ, વર્તન, પર્ફોર્મન્સ અને ટીમ સાથેના તાલમેલ પર નજર રાખે છે. કર્મચારી કંપનીની સંસ્કૃતિમાં ઢળે છે કે નહીં તે પણ જોવામાં આવે છે.
જો કર્મચારીનું કામ કંપનીની અપેક્ષા મુજબ ન હોય, તો કંપની પ્રોબેશન દરમિયાન તેને નોકરીથી મુક્ત કરી શકે છે. પરંતુ આ માટે એક શરત છે — અપોઇન્ટમેન્ટ લેટરમાં આવી જોગવાઈ હોવી જોઈએ. જો લેટરમાં લખ્યું હોય, તો કંપની કાયદેસર રીતે આ પગલું લઈ શકે છે. અદાલતોએ પણ આવી શરતને માન્ય ગણી છે.
પ્રોબેશન દરમિયાન નોટિસ આપવી પડશે કે નહીં, તે તમારા અપોઇન્ટમેન્ટ લેટર પર આધાર રાખે છે. જો લેટરમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હોય કે નોટિસ વગર સેવા સમાપ્ત કરી શકાશે, તો કંપની તરત જ છૂટા કરી શકે છે. પરંતુ જો નોટિસ પીરિયડ નક્કી હોય, તો કંપનીએ તે નિયમ પાળવો પડે છે.
પ્રોબેશન પીરિયડમાં ફક્ત કામ ખરાબ હોવાને કારણે જ નહીં, પણ કર્મચારીની ઉપયોગિતા (Suitability), સમયપાલન, ટીમ વર્ક અને એકંદર વર્તનના આધારે પણ મૂલ્યાંકન થાય છે. જો આ બાબતોમાં ખામી દેખાય તો પણ કંપની નિર્ણય લઈ શકે છે.
ઘણા કર્મચારીઓ એવું માને છે કે 60 કે 90 દિવસ પૂરા થતાં જ નોકરી કાયમી થઈ જાય છે. પણ એવું નથી. જ્યાં સુધી કંપની તરફથી લેખિતમાં 'કન્ફર્મેશન લેટર' ન મળે, ત્યાં સુધી નોકરી આપોઆપ પાકી ગણાતી નથી.
જો કંપનીને લાગે કે કર્મચારીનું કામ હજુ અપેક્ષિત સ્તરે પહોંચ્યું નથી અથવા વધુ સુધારાની જરૂર છે, તો કંપની પ્રોબેશન પીરિયડ લંબાવી શકે છે. આ માટે પણ અપોઇન્ટમેન્ટ લેટરમાં જોગવાઈ હોવી જરૂરી છે.
નવી નોકરીમાં જોડાતી વખતે દરેક કર્મચારીએ અપોઇન્ટમેન્ટ લેટરની તમામ શરતો ધ્યાનથી વાંચવી જોઈએ — જેમ કે પ્રોબેશન પીરિયડની અવધિ, ટર્મિનેશન ક્લોઝ અને નોટિસ પીરિયડ. જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે.
પ્રોબેશન પર હોવા છતાં કર્મચારી કંપનીના નક્કી કરેલા મૂળભૂત લાભો મેળવવા હકદાર છે. ઉપરાંત, અપોઇન્ટમેન્ટ લેટરની શરતોથી વિપરીત જઈને કંપની અન્યાયી રીતે સેવા સમાપ્ત કરી શકતી નથી.
પ્રોબેશન પીરિયડ કર્મચારી માટે પણ એ સમજવાનો સમય છે કે આ કંપની અને તેની કામ કરવાની પદ્ધતિ તેમના કરિયર લક્ષ્ય સાથે મેળ ખાય છે કે નહીં. તેથી શરૂઆતના મહિનાઓમાં સારું પ્રદર્શન અને સકારાત્મક વલણ બંને પક્ષ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.