પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ લોકોમાં એટલા માટે લોકપ્રિય છે કે તેમાં રોકાણ ગુમાવવાનું જોખમ નથી અને સરકાર આકર્ષક વ્યાજ પણ ચૂકવે છે. દરેક નાના-મોટા રોકાણ પર ભારત સરકાર સુરક્ષાની ખાતરી આપે છે, તેથી રોકાણકારો નિશ્ચિંત રહીને નાણાં રોકી શકે છે. આ યોજનાઓ નાની દીકરીઓથી લઈને વયોવૃદ્ધ નાગરિકો સુધી દરેકને આર્થિક રીતે સદ્ધર રાખવામાં મદદ કરે છે.
દીકરીના ભવિષ્ય માટે 'સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના' (SSY) એક સારો વિકલ્પ છે. આ યોજના દીકરીના ઉચ્ચ શિક્ષણથી લઈને લગ્ન સુધીના આર્થિક બોજને હળવો કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. ભારત સરકારે 2015માં આ યોજના શરૂ કરી હતી અને આજે તે લોકપ્રિય છે. આ લાંબા ગાળાની રોકાણ યોજના છે, જેમાં સરકાર વાર્ષિક 8.2% વ્યાજ દર આપે છે.
આ યોજના હેઠળ માતાપિતા 10 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની દીકરીના નામે પોસ્ટ ઓફિસ કે માન્ય બેંકમાં ખાતું ખોલાવી શકે છે. માત્ર 250 રૂપિયાથી ખાતું ખૂલી શકે છે અને એક નાણાકીય વર્ષમાં વધુમાં વધુ 1.50 લાખ રૂપિયા રોકી શકાય છે. યોજનાની પાકતી મુદત 21 વર્ષની છે, પણ રોકાણ માત્ર 15 વર્ષ સુધી કરવાનું રહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દીકરી એક વર્ષની હોય ત્યારે ખાતું ખોલાવીને દર વર્ષે 1.50 લાખ રૂપિયા રોકો તો 15 વર્ષમાં કુલ રોકાણ 22,50,000 રૂપિયા થાય. 8.2% વ્યાજ દરે, દીકરી 21 વર્ષની થાય ત્યારે તેને 71,82,119 રૂપિયા મળે, જેમાં 49,32,119 રૂપિયા ફક્ત વ્યાજના હોય.
વૃદ્ધો માટે 'પોસ્ટ ઓફિસ સિનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ' (SCSS) છે, જે નિવૃત્તિ પછીના જીવનને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત બનાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે. આ યોજના એકસામટા રોકાણ પર નિયમિત આવકની ખાતરી આપે છે. સરકાર આમાં પણ 8.2% વ્યાજ દર આપે છે.
એક ખાતામાં મહત્તમ 15 લાખ રૂપિયા અને સંયુક્ત ખાતામાં 30 લાખ રૂપિયા સુધીનું રોકાણ કરી શકાય છે. માત્ર 1,000 રૂપિયાથી ખાતું ખૂલી શકે છે અને દર ત્રણ મહિને વ્યાજ ચૂકવવામાં આવે છે. પાંચ વર્ષની પાકતી મુદત પછી, રોકાણકારો ઈચ્છે તો રોકાણને વધુ ત્રણ વર્ષ માટે લંબાવી શકે છે.
જો કોઈ વરિષ્ઠ નાગરિક સંયુક્ત ખાતામાં 30 લાખ રૂપિયા રોકે, તો તેમને ફક્ત વ્યાજમાંથી વાર્ષિક 2,46,000 રૂપિયા મળે, જે દર ત્રણ મહિને 61,500 રૂપિયા લેખે ચૂકવવામાં આવે છે.
આમ, આ બંને યોજનાઓ પરિવારના દરેક સભ્ય માટે આર્થિક સુરક્ષાનું મજબૂત કવચ પૂરું પાડે છે.