જો તમે તમારા પૈસા સુરક્ષિત જગ્યાએ રોકાણ કરીને સારું વળતર મેળવવા માંગતા હો, તો પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ તમારા માટે ઉપયોગી બની શકે છે. નિયમિત આવક, લાંબા ગાળાની બચત, નિવૃત્તિનું રોકાણ કે દીકરીના ભવિષ્ય માટે નાણાં ભેગા કરવા — આ બધી જરૂરિયાતો માટે પોસ્ટ ઓફિસમાં અલગ-અલગ યોજનાઓ ઉપલબ્ધ છે.
કેન્દ્ર સરકારે 1 જુલાઈથી 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીના ત્રિમાસિક ગાળા માટે નાની બચત યોજનાઓના વ્યાજ દરોમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. હાલમાં સિનિયર સિટિઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS) અને સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના પર 8.2% સુધીનું વ્યાજ મળે છે. બીજી કેટલીક યોજનાઓ 7%થી વધુ વ્યાજ દર આપે છે. પણ રોકાણ કરતા પહેલા તમારી જરૂરિયાત અને યોજનાના નિયમો સમજવા જરૂરી છે.
પોસ્ટ ઓફિસ માસિક આવક યોજના (MIS)
આ યોજના હાલમાં 7.4% વ્યાજ દર આપે છે અને વ્યાજ દર મહિને ચૂકવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ₹1 લાખનું રોકાણ કરો તો દર મહિને આશરે ₹617 આવક થાય. યોજનાની મુદત 5 વર્ષ છે. એકલ ખાતામાં મહત્તમ ₹9 લાખ અને સંયુક્ત ખાતામાં મહત્તમ ₹15 લાખ સુધી રોકાણ કરી શકાય છે. મૂળ રકમ જાળવી રાખીને નિયમિત માસિક આવક જોઈતી હોય તેમના માટે આ યોજના યોગ્ય છે.
સિનિયર સિટિઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS)
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટેની આ યોજના હાલમાં 8.2% વ્યાજ દર આપે છે. મુદત 5 વર્ષની છે અને વ્યાજ ત્રિમાસિક ધોરણે ચૂકવાય છે. ₹1 લાખના રોકાણ પર વાર્ષિક આશરે ₹8,200 વ્યાજ મળે, એટલે કે દર ત્રણ મહિને આશરે ₹2,050. આ યોજનામાં મહત્તમ ₹30 લાખ સુધી રોકાણ કરી શકાય છે. નિવૃત્તિ પછી નિયમિત આવક ઇચ્છતા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે આ એક વિકલ્પ છે.
પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF)
PPF લાંબા ગાળાની બચત માટેની લોકપ્રિય યોજના છે. હાલમાં તેના પર 7.1% વ્યાજ મળે છે. મૂળ મુદત 15 વર્ષની છે. દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા ₹500 અને વધુમાં વધુ ₹1.5 લાખ સુધી જમા કરી શકાય છે. લાંબા ગાળાની બચત સાથે કર સંબંધિત લાભ જોઈતા રોકાણકારો માટે PPF ઉપયોગી છે.
નેશનલ સેવિંગ્સ સર્ટિફિકેટ (NSC)
NSCમાં 5 વર્ષની મુદત માટે હાલમાં 7.7% વ્યાજ મળે છે. ઓછામાં ઓછું ₹1,000નું રોકાણ કરી શકાય છે અને મહત્તમ રોકાણની કોઈ મર્યાદા નથી. ₹1 લાખનું રોકાણ કરો તો 5 વર્ષ પૂરા થતાં આશરે ₹1.45 લાખની મેચ્યોરિટી વેલ્યુ મળી શકે છે. કર બચત સાથે નિશ્ચિત સમયગાળા માટે રોકાણ કરવા માંગતા લોકો માટે NSC વિકલ્પ બની શકે છે.
સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના (SSY)
આ યોજના ખાસ કરીને દીકરીના ભવિષ્ય માટે લાંબા ગાળાની બચત ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે. હાલમાં તે 8.2% વ્યાજ દર આપે છે. દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા ₹250 અને વધુમાં વધુ ₹1.5 લાખ સુધી જમા કરી શકાય છે. ખાતું ખોલ્યા બાદ મેચ્યોરિટી અવધિ 21 વર્ષની છે. દીકરીના શિક્ષણ અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો માટે લાંબા ગાળે બચત કરવા માંગતા માતા-પિતા માટે આ યોજના યોગ્ય છે.
પોસ્ટ ઓફિસ ટર્મ ડિપોઝિટ (TD)
પોસ્ટ ઓફિસની 5 વર્ષની ટર્મ ડિપોઝિટ બેંકની FD જેવી જ છે. હાલમાં તેના પર 7.5% વ્યાજ દર મળે છે. નિશ્ચિત સમયગાળા માટે નાણાં રોકીને નિશ્ચિત વળતર ઇચ્છતા લોકો આ યોજનાનો વિચાર કરી શકે છે.
તમારી જરૂરિયાત પ્રમાણે યોગ્ય યોજના પસંદ કરો
પોસ્ટ ઓફિસની દરેક બચત યોજનાના પોતાના અલગ ફાયદા અને નિયમો છે. કેટલીક યોજનાઓ નિયમિત આવક માટે ઉપયોગી છે, તો કેટલીક લાંબા ગાળાની બચત, નિવૃત્તિ કે દીકરીના ભવિષ્ય માટે વધુ યોગ્ય છે. તેથી માત્ર વ્યાજ દર જોઈને રોકાણ કરવાને બદલે તમારી આવક, નાણાકીય લક્ષ્ય, રોકાણનો સમયગાળો અને જોખમ લેવાની ક્ષમતા ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.
રોકાણ કરતા પહેલા પોસ્ટ ઓફિસ અથવા ભારત સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી વર્તમાન વ્યાજ દર, કર સંબંધિત નિયમો, ઉપાડના નિયમો અને બીજી શરતો ચકાસી લેવી જરૂરી છે. વ્યાજ દરોમાં સમયાંતરે ફેરફાર થઈ શકે છે.