દેશના લાખો લોકો પોતાની મહેનતની કમાણી સુરક્ષિત રાખવા પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ પર ભરોસો કરે છે. આમાં બચત ખાતું, રિકરિંગ ડિપોઝિટ, ટાઈમ ડિપોઝિટ, માસિક આવક યોજના, સીનિયર સિટીઝન સેવિંગ્સ સ્કીમ અને પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ જેવી યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે. લોકો સામાન્ય રીતે રોકાણ કરતી વખતે ફક્ત મળતા વ્યાજ અને કુલ વળતર પર ધ્યાન આપે છે.
પણ ઘણા ખાતાધારકો નોમિની અને જરૂરી દસ્તાવેજોની યોગ્ય તપાસ કરવાનું ભૂલી જાય છે. આ નાની ભૂલો ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી પરિવાર માટે ડેથ ક્લેમની પ્રક્રિયા ખૂબ મુશ્કેલ બનાવી શકે છે. તેથી ખાતા સંબંધિત સાત મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવું અને તેને તરત સુધારવા જરૂરી છે.
નોમિનીની માહિતીમાં ભૂલ
ખાતામાં નોમિનીનું નામ, જન્મ તારીખ કે બીજી માહિતી દાખલ કરતી વખતે ભૂલો થાય છે. જો નોમિનીનું નામ કે ઉંમર ખોટી હોય તો ખાતાધારક ન હોય ત્યારે દાવો કરવા માટે પોસ્ટ ઓફિસને વધારાની ચકાસણી કરવી પડે છે. આનાથી દાવાની પ્રક્રિયામાં ઘણો વિલંબ થાય છે. તેથી દરેક ખાતાધારકે સમયાંતરે પોતાના ખાતાની પાસબુકમાં નોમિનીની માહિતી તપાસવી જોઈએ, જેથી કોઈ પણ ભૂલ તરત સુધારી શકાય.
સમય બદલાય પણ નોમિની ન બદલાય
જીવનમાં લગ્ન, છૂટાછેડા કે પરિવારના સભ્યના મૃત્યુ જેવા ઘણા ફેરફારો થાય છે. જો પહેલા નિયુક્ત નોમિનીનું મૃત્યુ થાય તો નવો નોમિની બનાવવો જરૂરી બને છે. ઘણા લોકો આ ફેરફાર કરવાનું ભૂલી જાય છે અને પોસ્ટ ઓફિસમાં જૂનો રેકોર્ડ નોંધાયેલો રહે છે. આ બેદરકારી પછીથી યોગ્ય વ્યક્તિને પૈસા મળવામાં મોટા કાનૂની અવરોધો ઊભા કરી શકે છે. તેથી જરૂર પડે તો તરત પોસ્ટ ઓફિસ જઈને નોમિનીનું નામ બદલો.
જોઈન્ટ એકાઉન્ટના નિયમોની અધૂરી સમજ
જોઈન્ટ એકાઉન્ટ ખોલતી વખતે ખાતું કેવી રીતે ચાલશે તે સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે. ખાતું બંને પક્ષકારો ભેગા મળીને ચલાવશે કે એક વ્યક્તિ ચલાવશે, તે દાવાની પ્રક્રિયાને અસર કરે છે. એક ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી બીજા ખાતાધારકના અધિકારો અને પૈસા મેળવવાની પ્રક્રિયા ખાતાના નિયમો પર આધાર રાખે છે. માહિતીના અભાવે બીજા ખાતાધારકને પોતાના પૈસા ઉપાડવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
ડેથ ક્લેમ માટે અધૂરા દસ્તાવેજ
ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી પરિવારના સભ્યો પૈસા ઉપાડવા અરજી કરે ત્યારે સાચા અને પૂરા દસ્તાવેજો જમા કરાવવા ખૂબ જરૂરી છે. મૃત ખાતાધારકનું મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, એકાઉન્ટ પાસબુક કે પ્રમાણપત્ર, નોમિનીનું ઓળખ કાર્ડ અને બીજા જરૂરી ફોર્મ યોગ્ય રીતે ન જમા કરાવવાથી આખી પ્રક્રિયામાં અવરોધ આવે છે. બધા જરૂરી દસ્તાવેજો યોગ્ય રીતે જમા ન થાય ત્યાં સુધી પોસ્ટ ઓફિસ અધિકારીઓ દાવાની પ્રક્રિયા કરતા નથી.
ઓળખ કાર્ડ અને ખાતાના નામમાં વિસંગતતા
ઘણીવાર પોસ્ટ ઓફિસ ખાતામાં નોંધાયેલા નામની સ્પેલિંગ અને ખાતાધારક કે નોમિનીના આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ કે બીજા ઓળખ કાર્ડ પરના નામમાં ફરક હોય છે. નામ કે સરનામામાં થોડો પણ ફરક હોય તો પોસ્ટ ઓફિસને વિગતો તપાસવી પડે છે. આ વિસંગતતા સુધારવામાં પરિવારનો ઘણો સમય અને શ્રમ વેડફાય છે. તેથી બધા સરકારી ઓળખ કાર્ડ અને પોસ્ટ ઓફિસ ખાતાની માહિતી હંમેશા એકસરખી રાખવી જરૂરી છે.
પરિવાર સાથે ખાતાની માહિતી શેર ન કરવી
લોકો ઘણીવાર પોતાના રોકાણની માહિતી પરિવારના બીજા સભ્યો સાથે શેર કરતા નથી. કેટલીકવાર પરિવારના સભ્યોને ખબર હોતી નથી કે મૃત વ્યક્તિએ કઈ પોસ્ટ ઓફિસ યોજનામાં કેટલા પૈસા જમા કરાવ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં જમા કરેલા પૈસા વર્ષો સુધી દાવા વગરના પડ્યા રહી શકે છે. આ સમસ્યાથી બચવા માટે ખાતા અને રોકાણ સંબંધિત બધા જરૂરી દસ્તાવેજો સુરક્ષિત જગ્યાએ રાખો અને પરિવારના વિશ્વાસુ સભ્યને તેની પૂરી માહિતી આપો.
નોમિની અને કાનૂની વારસદાર વચ્ચેનો ફરક
મોટા ભાગના લોકો માને છે કે ખાતામાં ફક્ત નોમિનીનું નામ હોય તો તે પૈસાનો માલિક બની જાય છે. પણ કાયદા પ્રમાણે નોમિની ફક્ત પૈસા મેળવવાનો માર્ગ છે, જ્યારે કાનૂની વારસદારને ખરા અધિકારો હોય છે. નોમિની અને વારસદાર સંબંધિત નિયમો ક્યારેક અલગ હોઈ શકે છે. તેથી ફક્ત નોમિની બનાવીને નિશ્ચિંત થઈ જવાને બદલે પરિવારે સંબંધિત યોજના અને તેના દાવાના નિયમો સારી રીતે સમજવા જોઈએ, જેથી પછીથી કૌટુંબિક વિવાદ ન થાય.
લોકો મોટે ભાગે વ્યાજ પર ધ્યાન આપે છે, પણ નોમિની અને ખાતાના દસ્તાવેજોની યોગ્ય તપાસ કરવાનું ભૂલી જાય છે. આના કારણે પરિવારને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.