બાળકના શિક્ષણ, લગ્ન કે ભવિષ્યના મોટા ખર્ચ માટે સમયસર ભંડોળ એકઠું કરવું હોય તો લાંબાગાળાની બચત ઉપયોગી બની શકે છે. પોસ્ટ ઓફિસની ઘણી યોજનાઓ લાંબા સમય સુધી નાની રકમ જમા કરાવવાની તક આપે છે. પણ દરેક યોજનાનો કાર્યકાળ, વ્યાજ દર અને નિયમો અલગ હોય છે, તેથી રોકાણ પહેલાં આ બાબતો સમજવી જરૂરી છે.
સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના: પુત્રી માટે લાંબાગાળાનો વિકલ્પ
જો તમારી પુત્રીની ઉંમર 10 વર્ષથી ઓછી હોય, તો સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના ધ્યાનમાં લઈ શકાય. આ યોજનામાં એક નાણાકીય વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ₹250 અને વધુમાં વધુ ₹1.5 લાખ જમા કરાવી શકાય છે. હાલમાં આ યોજના 8.2% વાર્ષિક વ્યાજ આપે છે. સરકાર દર ત્રિમાસિકે વ્યાજ દર નક્કી કરે છે, તેથી ભવિષ્યમાં દર બદલાઈ શકે છે.
ધારો કે તમે દર મહિને ₹5,000 જમા કરાવો છો, એટલે કે વર્ષમાં ₹60,000. લાંબા સમય સુધી આ રીતે રોકાણ ચાલુ રાખો તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજને કારણે ભંડોળ જમા કરેલી રકમ કરતાં ઘણું વધી શકે છે. પરંતુ વાસ્તવિક રકમ લાગુ વ્યાજ દર અને ખાતાના નિયમો પર આધારિત રહેશે.
PPF: બાળકના ભવિષ્ય માટે બીજો વિકલ્પ
પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) પણ લાંબાગાળાની બચત માટે વપરાય છે. તેની મૂળ મુદત 15 વર્ષ છે અને નિયમો મુજબ દર વર્ષે 5 વર્ષ સુધી લંબાવી શકાય છે. હાલમાં PPF 7.1% વાર્ષિક વ્યાજ આપે છે. લઘુત્તમ વાર્ષિક થાપણ ₹500 અને મહત્તમ ₹1.5 લાખ છે. માતાપિતા સગીર બાળકના નામે પણ PPF ખાતું ખોલી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દર મહિને ₹5,000 કે વર્ષમાં ₹60,000 જમા કરાવતા રહો અને લાંબા ગાળા સુધી રોકાણ ચાલુ રાખો તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજથી રકમ વધે છે. જોકે, 20 વર્ષનો અંદાજ કાઢતી વખતે ભવિષ્યના વ્યાજ દરો સ્થિર રહેશે એમ માની લેવું યોગ્ય નથી.
રોકાણ પહેલાં આ ગણિત સમજો
બાળક માટે ભંડોળ બનાવતી વખતે ફક્ત વ્યાજ દર જોવો પૂરતો નથી. તમે દર મહિને કેટલી રકમ આરામથી જમા કરાવી શકો છો એ પણ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ. 20 વર્ષ સુધી નિયમિત રોકાણ કરવાથી નાની રકમ પણ નોંધપાત્ર ભંડોળ બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દર મહિને ₹5,000 બચાવવાનો અર્થ છે 20 વર્ષમાં કુલ ₹12 લાખની થાપણ. આ રકમ પર મળતું વ્યાજ તમારા કુલ ભંડોળમાં ઉમેરાય છે. તેથી લક્ષ્ય નક્કી કરતી વખતે ફુગાવાને પણ ધ્યાનમાં લો. આજે ₹10 લાખમાં જે મળે છે તે 20 વર્ષ પછી ઘણું વધુ મોંઘું હોઈ શકે છે.
તેથી, બાળકના ભવિષ્ય માટે બચત શરૂ કરતા પહેલાં લક્ષ્ય રકમ, રોકાણનો સમયગાળો, માસિક બજેટ, યોજનાના નિયમો અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. પોસ્ટ ઓફિસ યોજનાઓ લાંબાગાળાની બચતના વિકલ્પો આપે છે, પરંતુ કોઈપણ યોજનાના ભાવિ વળતરને વર્તમાન વ્યાજ દરના આધારે ગેરંટીકૃત ગણવું ન જોઈએ.