પોસ્ટ ઓફિસની બચત યોજનાઓ ઘણા રોકાણકારો માટે પસંદગીનું સાધન છે, કારણ કે તેમાં સરકારી સુરક્ષા હોય છે. પણ ફક્ત વ્યાજ દર જોઈને પૈસા નાખી દેવાથી ઘણી વાર મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે પૈસા કેટલા સહેલાઈથી ઉપાડી શકાય, એ યોજના પર કયા નિયમો લાગુ પડે છે, તે પહેલેથી જ સમજી લેવું જરૂરી છે. યોજના પસંદ કરતાં પહેલાં આ 7 બાબતો તપાસી લેવી.
1. દરેક યોજનાની મુદત અલગ હોય છે
પોસ્ટ ઓફિસની બધી યોજનાઓમાં પૈસા એકસરખા સમય માટે લોક થતા નથી. કેટલીક યોજનાઓ થોડા વર્ષોમાં પાકી જાય છે, જ્યારે કેટલીકમાં લાંબા ગાળા સુધી પૈસા રોકી રાખવા પડે છે. તેથી તમારી નાણાકીય જરૂરિયાત અને સમયસીમા ધ્યાનમાં રાખીને જ યોગ્ય યોજના પસંદ કરો.
2. સમય પહેલાં પૈસા ઉપાડવાના નિયમો તપાસો
રોકાણ કરતાં પહેલાં જાણી લો કે સંબંધિત યોજનામાં સમય પૂર્વે પૈસા ઉપાડવાની છૂટ છે કે નહીં. કેટલીક યોજનાઓમાં ચોક્કસ લઘુત્તમ મુદત પૂરી થયા પછી જ પૈસા ઉપાડવા દેવાય છે. નિર્ધારિત સમય પહેલાં પૈસા પાછા ખેંચવા પર વ્યાજ દરમાં ઘટાડો કે બીજી દંડાત્મક શરતો લાગુ થઈ શકે છે.
3. વ્યાજ દર હંમેશાં એકસરખો રહેતો નથી
પોસ્ટ ઓફિસની મોટાભાગની બચત યોજનાઓના વ્યાજ દર સરકાર સમય-સમય પર નક્કી કરે છે. તેથી આજના ઊંચા વ્યાજ દર જોઈને લાંબા ગાળાનો નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી. દર ક્યારે અને કેવી રીતે બદલાઈ શકે છે તેની સ્પષ્ટ સમજ હોવી જોઈએ.
4. કરવેરાની અસર સમજો
દરેક યોજનામાં મળતા વ્યાજ અને પાકતી રકમ પર આવકવેરાના નિયમો એકસરખા હોતા નથી. કેટલીક યોજનાઓમાં રોકાણ પર કલમ 80C હેઠળ ટેક્સ છૂટ મળે છે, જ્યારે અમુકમાં વ્યાજની આવક ટેક્સપાત્ર હોય છે. તેથી યોજના પસંદ કરતી વખતે તેના ટેક્સ નિયમો તપાસવા જોઈએ.
5. લઘુત્તમ અને મહત્તમ રોકાણ મર્યાદા જાણો
પોસ્ટ ઓફિસની યોજનાઓ ખૂબ ઓછી રકમથી શરૂ કરી શકાય છે, પણ ઘણી યોજનાઓમાં મહત્તમ રોકાણની સત્તાવાર મર્યાદા નક્કી કરેલી હોય છે. જો તમારી પાસે મોટી રકમ રોકવાની હોય, તો પહેલાં તે યોજનાની રોકાણ મર્યાદા ચકાસી લો.
6. નોમિનેશન સુવિધાનો ઉપયોગ કરો
ખાતું ખોલાવતી વખતે જ નોમિનેશન કરાવવું જરૂરી છે. રોકાણકારના અકસ્માત મૃત્યુના સંજોગોમાં ખાતામાં જમા રકમ પર કાયદેસર દાવો કરવાની પ્રક્રિયા આનાથી ઘણી સહેલી બની જાય છે. ખાતામાં નોમિનીની વિગતો સમયાંતરે અપડેટ અને ચકાસતા રહેવું સારું.
7. ફક્ત 'સુરક્ષા' જોઈને બધી મૂડી એક જ જગ્યાએ ન રોકો
સરકારી સુરક્ષા હોવાને કારણે યોજના સલામત જરૂર છે, પણ તમારી દરેક નાણાકીય જરૂરિયાત એક જ યોજનાથી પૂરી ન થાય. જો નજીકના ભવિષ્યમાં મોટી રકમની તાત્કાલિક જરૂર પડવાની શક્યતા હોય, તો બધા પૈસા એવી યોજનામાં ન નાખો જેમાં વહેલા ઉપાડ પર કડક નિયંત્રણો કે લોક-ઇન હોય.