જો તમે તમારા બાળકના શિક્ષણ, લગ્ન કે ભવિષ્યના બીજા કોઈ મોટા ખર્ચ માટે હમણાંથી જ ભંડોળ ભેગું કરવા માંગતા હોવ, તો લાંબા ગાળાની બચત મદદરૂપ થાય છે. પોસ્ટ ઓફિસની ઘણી યોજનાઓમાં લાંબા સમય માટે નાની રકમનું રોકાણ કરી શકાય છે. પણ દરેક યોજનાનો કાર્યકાળ, વ્યાજ દર અને નિયમો અલગ હોય છે. તેથી પૈસા નાખતા પહેલા આ બાબતો સમજી લેવી જરૂરી છે.
સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના: દીકરી માટે લાંબા ગાળાનો વિકલ્પ
જો તમારી દીકરી 10 વર્ષથી નાની હોય, તો સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના તમારા માટે યોગ્ય રહી શકે છે. એક નાણાકીય વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ₹250 અને વધુમાં વધુ ₹1.5 લાખ જમા કરાવી શકાય છે. આ યોજના હાલમાં વાર્ષિક 8.2% વ્યાજ આપે છે. સરકાર દર ત્રણ મહિને વ્યાજ દર નક્કી કરે છે, તેથી આગળ જતાં દર બદલાઈ શકે છે.
ધારો કે તમે દર મહિને લગભગ ₹5,000 જમા કરો છો, એટલે કે વર્ષમાં ₹60,000. લાંબા ગાળે આ રીતે રોકાણ ચાલુ રાખો તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજને કારણે ભંડોળ તમે જમા કરાવેલી રકમ કરતાં ઘણું વધી શકે છે. પણ અંતિમ રકમ લાગુ પડતા વ્યાજ દર અને ખાતાના નિયમો પર આધાર રાખે છે.
PPF: બાળકના ભવિષ્ય માટે બીજો વિકલ્પ
પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) પણ લાંબા ગાળાની બચત માટે વાપરી શકાય છે. તેની મૂળ મુદત 15 વર્ષની છે અને નિયમો મુજબ દર પાંચ વર્ષે લંબાવી શકાય છે. હાલમાં PPF વાર્ષિક 7.1% વ્યાજ આપે છે. ઓછામાં ઓછી વાર્ષિક થાપણ ₹500 અને વધુમાં વધુ ₹1.5 લાખ છે. માતાપિતા સગીર બાળકના નામે પણ PPF ખાતું ખોલી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ દર મહિને ₹5,000 કે વર્ષમાં ₹60,000 જમા કરાવે અને લાંબા ગાળે રોકાણ ચાલુ રાખે, તો ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજથી રકમ વધે છે. પણ 20 વર્ષના ગાળાનો અંદાજ કાઢતી વખતે આગળના વ્યાજ દરો એ જ રહેશે એમ માની લેવું યોગ્ય નથી.
રોકાણ પહેલા આ ગણિત સમજો
બાળક માટે ભંડોળ બનાવતી વખતે ફક્ત વ્યાજ દર જોવો પૂરતો નથી. તમે દર મહિને કેટલી રકમ આરામથી જમા કરાવી શકો એ પણ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ. 20 વર્ષ સુધી નિયમિત રોકાણ કરો તો નાની રકમ પણ નોંધપાત્ર ભંડોળ બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, દર મહિને ₹5,000 બચાવવાનો અર્થ છે 20 વર્ષમાં કુલ ₹12 લાખની થાપણ. આ રકમ પર મળતું વ્યાજ તમારા કુલ ભંડોળમાં ઉમેરાય છે. તેથી લક્ષ્ય નક્કી કરતી વખતે ફુગાવાને પણ ધ્યાનમાં લો. આજે ₹10 લાખમાં થતો ખર્ચ 20 વર્ષ પછી ઘણો વધુ થઈ શકે છે.
તેથી બાળકના ભવિષ્ય માટે બચત શરૂ કરતા પહેલા લક્ષ્ય રકમ, રોકાણનો સમયગાળો, માસિક બજેટ, યોજનાના નિયમો અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. પોસ્ટ ઓફિસ યોજનાઓ લાંબા ગાળાની બચતના વિકલ્પો આપે છે, પણ કોઈ પણ યોજનાનું ભાવિ વળતર વર્તમાન વ્યાજ દરના આધારે ગેરંટી કરેલું ન માનવું જોઈએ.
સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના 10 વર્ષથી નાની દીકરીઓ માટે છે. તેમાં વર્ષમાં ₹250થી ₹1.5 લાખ જમા કરાવી શકાય છે અને હાલમાં 8.2% વ્યાજ મળે છે. લાંબા ગાળે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજથી ભંડોળ નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે.
PPFની મૂળ મુદત 15 વર્ષની છે, જે દર પાંચ વર્ષે લંબાવી શકાય છે. તેમાં વર્ષમાં ₹500થી ₹1.5 લાખ જમા કરાવી શકાય છે અને હાલમાં 7.1% વ્યાજ મળે છે. માતાપિતા સગીર બાળકના નામે પણ ખાતું ખોલી શકે છે.
ફક્ત વ્યાજ દર જોવાને બદલે તમે દર મહિને કેટલી રકમ આરામથી જમા કરાવી શકો છો એ ધ્યાનમાં લો. લક્ષ્ય નક્કી કરતી વખતે ફુગાવાને પણ ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે.
અસ્વીકૃતિ: કોઈ પણ પ્રકારનું રોકાણ કરતા પહેલા તમારા નાણાકીય નિષ્ણાતની સલાહ ચોક્કસ લો. આ લેખની માહિતી ફક્ત સામાન્ય જાણકારી માટે છે, તેને રોકાણ સલાહ તરીકે ન લેવી.