પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના હેઠળ પાત્ર ખેડૂતોને વર્ષે ₹6,000 મળે છે. આ રકમ ₹2,000ના ત્રણ હપ્તામાં ખેડૂતના ખાતામાં જમા થાય છે.
ઘણા પરિવારોમાં એક જ જમીન દસ્તાવેજ પર બે, ચાર કે પાંચ ભાઈઓનાં નામ નોંધાયેલાં હોય છે. એટલે સવાલ થાય છે: શું બધા ભાઈઓને અલગ-અલગ ₹6,000 મળશે?
જવાબ એ છે કે એક જ જમીન રેકોર્ડમાં નામ હોવાથી આપમેળે દરેકને અલગ હપ્તો મળી જતો નથી. લાભ આપતી વખતે સરકાર તપાસે છે કે તે વ્યક્તિ અલગ ખેડૂત તરીકે પાત્ર છે કે નહીં. જો ભાઈઓની જમીન હિસ્સો અલગ નોંધાયેલો હોય અને તેઓ પોતાનો હિસ્સો ખેતી કરતા હોય, તો તેઓ અલગ લાભ માટે પાત્ર ગણાઈ શકે. પણ અંતિમ પાત્રતા સરકારી રેકોર્ડ અને યોજનાના નિયમો પરથી નક્કી થાય છે.
ફક્ત જમીન પર નામ હોવું પૂરતું નથી. ઘણા ખેડૂતો માને છે કે જમીન રેકોર્ડમાં નામ હોય એટલે હપ્તો મળી જશે, પણ એ સાચું નથી. યોજના હેઠળ ખેડૂતની યોગ્ય નોંધણી પણ જરૂરી છે. જો પરિવારના અલગ-અલગ પાત્ર સભ્યો અલગ ખેડૂત તરીકે નોંધાયેલા હોય અને તેમની જમીન સ્પષ્ટ હોય, તો તેઓ પોતાના નામે લાભ મેળવી શકે. પણ ફક્ત એક જ પરિવારની જમીન પર નામ હોવાથી દરેકને અલગ હપ્તો મળે એવું નથી.
‘એક પરિવાર, એક લાભ’નો નિયમ પણ સમજવો જરૂરી છે. પીએમ કિસાનમાં પતિ, પત્ની અને સગીર બાળકોને એક જ પરિવાર ગણવામાં આવે છે. એટલે પરિવારના દરેક સભ્યને અલગ લાભ મળતો નથી. પણ પુખ્ત ભાઈઓ માટે નિયમ અલગ હોઈ શકે. જો તેઓ અલગ રહેતા હોય, પોતાની જમીન ખેતી કરતા હોય અને સરકારી રેકોર્ડમાં અલગ ખેડૂત તરીકે નોંધાયેલા હોય, તો તેમની પાત્રતાનું અલગથી મૂલ્યાંકન થઈ શકે.
લાભ લેવા માટે નોંધણી અને ઈ-કેવાયસી પૂર્ણ હોવાં જરૂરી છે. જમીન રેકોર્ડમાં ભૂલ હોય તો તરત સુધારવી જોઈએ. એટલે એક જ જમીન રેકોર્ડમાં બહુવિધ ભાઈઓનાં નામ હોય તો પહેલાં જમીન ધારણા, મહેસૂલ રેકોર્ડ, પરિવારની સ્થિતિ અને પીએમ કિસાન નોંધણીની માહિતી તપાસો. એથી સમજાશે કે યોજના હેઠળ કયા ખેડૂતો અલગ લાભ માટે પાત્ર છે.