પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજનાનો 24મો હપ્તો આવવાની રાહ જોઈ રહેલા ખેડૂતો માટે એક જરૂરી સૂચના છે. યોજના હેઠળ પૈસા સીધા બેન્ક ખાતામાં આવે છે, એટલે નોંધણી, e-KYC, બેન્ક ખાતું અને જમીન રેકોર્ડ — આ ચાર બાબતો પૂરી હોય તો જ હપ્તો ખાતામાં પડે. આમાંથી કોઈ એક પણ કામ અધૂરું રહે તો ચુકવણી અટકી શકે છે. એટલે ખેડૂતોએ હપ્તો આવતાં પહેલાં જ આ કામો પતાવી લેવા સલાહ આપવામાં આવે છે.
યોજના હેઠળ પાત્ર ખેડૂત પરિવારને વર્ષમાં ₹6,000 મળે છે. આ રકમ ₹2,000ના ત્રણ હપ્તામાં સીધી બેન્ક ખાતામાં જમા થાય છે. ખેતી માટે બીજ, ખાતર અને બીજી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં આ સહાય કામ લાગે છે.
કૃષિ મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ મુજબ યોજનાનો 23મો હપ્તો 20 જૂન, 2026ના રોજ બહાર પડ્યો હતો. હવે 24મા હપ્તાની તારીખ અને ચુકવણી અંગે સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ છે. એવી ધારણા છે કે આગામી હપ્તો દિવાળી પહેલાં ખેડૂતોના ખાતામાં આવી શકે છે, પણ આ અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ થાય ત્યારે જ નક્કી ગણાય.
1. e-KYC પૂરું થયું છે કે નહીં, તે ચકાસો
PM કિસાન યોજનામાં નોંધાયેલા ખેડૂતો માટે e-KYC ફરજિયાત છે. જો આ પ્રક્રિયા હજુ પૂરી ન થઈ હોય તો સત્તાવાર પોર્ટલ પર જઈને સ્થિતિ જોઈ શકાય છે. ખેડૂત PM કિસાન વેબસાઇટ પર OTP દ્વારા e-KYC પૂરું કરી શકે છે. આ માટે આધાર સાથે જોડાયેલો ચાલુ મોબાઇલ નંબર જરૂરી છે. જો OTPની પ્રક્રિયા પૂરી ન થાય તો નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) પર જઈને બાયોમેટ્રિક્સથી પણ e-KYC પૂરું કરી શકાય છે. આ સુવિધા PM કિસાન મોબાઇલ એપ પર ચહેરાની ઓળખ દ્વારા પણ ઉપલબ્ધ છે.
2. આધાર બેન્ક ખાતા સાથે જોડાયેલો હોવો જોઈએ
PM કિસાનના પૈસા સીધા બેન્ક ખાતામાં જમા થાય છે. એટલે ખેડૂતોએ ચકાસવું જોઈએ કે તેમનું બેન્ક ખાતું ચાલુ છે અને આધાર લિંક કરવાની પ્રક્રિયા પૂરી થઈ છે. બેન્ક ખાતા અને આધાર રેકોર્ડમાં નામ કે બીજી માહિતીમાં તફાવત હોય તો પણ ચુકવણીમાં તકલીફ પડી શકે છે. જો પૈસા ખાતામાં ન આવ્યા હોય તો આધાર લિંકિંગ અને ખાતાની સ્થિતિ ચકાસવા બેન્કનો સંપર્ક કરો. સાથે યોજનાના પોર્ટલ પર ચુકવણીની સ્થિતિ પણ તપાસો.
3. જમીન રેકોર્ડ તપાસો
આ યોજનાનો લાભ પાત્ર જમીનધારક ખેડૂત પરિવારોને મળે છે. એટલે ખેડૂતના નામ અને જમીન રેકોર્ડની ચકાસણી જરૂરી છે. પોર્ટલ પર જમીનની વિગત અધૂરી લાગે તો સંબંધિત મહેસૂલ વિભાગ કે કૃષિ વિભાગનો સંપર્ક કરો. જમીનના દસ્તાવેજોમાં ખોટું નામ કે બીજી માહિતી હોય તો સુધારો કરાવવો પડી શકે છે.
4. દરેક રાજ્યમાં ખેડૂત નોંધણી ફરજિયાત નથી
ખેડૂતોએ ખેડૂત નોંધણી કે ખેડૂત IDના નિયમો અંગે પોતાના રાજ્યની સ્થિતિ તપાસવી જોઈએ. જે રાજ્યોમાં ખેડૂત રજિસ્ટ્રીની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે, ત્યાં નવી PM કિસાન નોંધણી માટે ખેડૂત ID ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. જે રાજ્યોમાં આ પ્રક્રિયા હજુ શરૂ થઈ નથી, ત્યાં નવી નોંધણીના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે. એટલે દરેક રાજ્યના દરેક ખેડૂત માટે ખેડૂત IDની જરૂરિયાત સરખી છે, એવું માનવું યોગ્ય નથી. જો તમારા રાજ્યમાં ખેડૂત નોંધણી જરૂરી હોય તો નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા પ્રમાણે નોંધણી પૂરી કરો. આ માટે રાજ્યના કૃષિ વિભાગ, સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર કે કોમન સર્વિસ સેન્ટર પાસેથી મદદ લઈ શકાય છે.
24મા હપ્તાની સ્થિતિ કેવી રીતે તપાસવી
ખેડૂત સત્તાવાર PM કિસાન વેબસાઇટ https://pmkisan.gov.in/ પર 'Know Your Status' વિકલ્પ દ્વારા પોતાની માહિતી અને ચુકવણીની સ્થિતિ ચકાસી શકે છે. નોંધણી નંબર અને જરૂરી માહિતી દાખલ કરીને ચુકવણીની સ્થિતિ તથા e-KYCની માહિતી ઉપલબ્ધ છે કે નહીં, તે જોઈ શકાય છે. કોઈ વિસંગતતા દેખાય તો તેને સુધારવા સંબંધિત વિભાગનો સંપર્ક કરવો.