હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનું વિશેષ મહત્વ છે. આ સમયગાળા દરમિયાન પૂર્વજોને યાદ કરીને શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન કરવામાં આવે છે. પંચાંગ અનુસાર, 2026માં પિતૃ પક્ષ 27 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે અને 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે સમાપન થશે. 26 સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ કરવામાં આવશે.
પિતૃ પક્ષ ક્યારે શરૂ થશે?
પંચાંગ મુજબ, 27 સપ્ટેમ્બર 2026, રવિવારના રોજ એકમ શ્રાદ્ધ સાથે પિતૃ પક્ષની શરૂઆત થશે. 26 સપ્ટેમ્બરે પૂર્ણિમા તિથિનું શ્રાદ્ધ રહેશે. પરંપરા અનુસાર, જે તિથિએ પરિવારના સભ્યનું અવસાન થયું હોય, તે જ તિથિએ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન તેમનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.
2026માં શ્રાદ્ધની તારીખો:
26 સપ્ટેમ્બર: પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ
27 સપ્ટેમ્બર: એકમ શ્રાદ્ધ
28 સપ્ટેમ્બર: દ્વિતીયા શ્રાદ્ધ
29 સપ્ટેમ્બર: તૃતીયા શ્રાદ્ધ
30 સપ્ટેમ્બર: ચતુર્થી અને પંચમી શ્રાદ્ધ
1 ઓક્ટોબર: ષષ્ઠી શ્રાદ્ધ
2 ઓક્ટોબર: સપ્તમી શ્રાદ્ધ
3 ઓક્ટોબર: અષ્ટમી શ્રાદ્ધ
4 ઓક્ટોબર: નવમી શ્રાદ્ધ
5 ઓક્ટોબર: દશમી શ્રાદ્ધ
6 ઓક્ટોબર: એકાદશી શ્રાદ્ધ
7 ઓક્ટોબર: દ્વાદશી શ્રાદ્ધ
8 ઓક્ટોબર: ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ
9 ઓક્ટોબર: ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ
10 ઓક્ટોબર: સર્વપિતૃ અમાવસ્યા
કઈ તિથિએ શ્રાદ્ધ કરવું?
જો કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુની હિન્દુ તિથિની જાણકારી હોય તો પિતૃ પક્ષ દરમિયાન એ જ તિથિએ શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા છે. જો મૃત્યુની તિથિની જાણકારી ન હોય તો સર્વપિતૃ અમાવસ્યા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. 2026માં સર્વપિતૃ અમાવસ્યા 10 ઓક્ટોબરે રહેશે.
શ્રાદ્ધ માટે કયો સમય મહત્વનો?
શ્રાદ્ધ માટે દિવસનો અપરાહ્ન કાળ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન પિતૃઓને લગતા મુખ્ય શ્રાદ્ધ કર્મ કરવામાં આવે છે. જોકે, શ્રાદ્ધનો ચોક્કસ સમય શહેર અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેથી જે સ્થળે શ્રાદ્ધ કરવાનું હોય ત્યાંના પંચાંગ અનુસાર સમય નક્કી કરવો યોગ્ય રહેશે.
તર્પણ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
તર્પણ દરમિયાન પિતૃઓને જળ અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. જળમાં કાળા તલ અને કુશનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પિતૃઓના નામ અને ગોત્રનું સ્મરણ કરીને તેમને જળ અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ દરમિયાન પિતૃઓની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. પરિવારની પરંપરા અનુસાર તર્પણની રીતમાં થોડો ફેરફાર પણ હોઈ શકે છે.
શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવું?
શ્રાદ્ધના દિવસે સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવાની પરંપરા છે. ત્યારબાદ પૂજા સ્થળની સફાઈ કરીને પિતૃઓનું સ્મરણ કરી સંકલ્પ કરવામાં આવે છે. પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે પિંડદાન અને તર્પણ કરવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવી દક્ષિણા આપવાની પણ રીત છે.
આ ઉપરાંત અનેક પરિવારોમાં ગાય, કાગડા અને કૂતરાને ભોજન કરાવવાની પરંપરા જોવા મળે છે. અંતે પિતૃઓની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર શ્રાદ્ધ કર્મમાં દેખાવ કરતાં શ્રદ્ધાને વધુ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
સર્વપિતૃ અમાવસ્યા ક્યારે?
10 ઓક્ટોબર 2026, શનિવારના રોજ સર્વપિતૃ અમાવસ્યા રહેશે. આ પિતૃ પક્ષનો અંતિમ દિવસ છે. જે પિતૃઓની મૃત્યુ તિથિ યાદ ન હોય તેમના માટે આ દિવસે શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા છે. અમાવસ્યાની તિથિએ અવસાન પામેલા પિતૃઓ માટે પણ આ દિવસે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.