હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને અત્યંત પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં લોકો પોતાના પૂર્વજોને યાદ કરીને શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરે છે. માન્યતા છે કે આમ કરવાથી પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ મળે છે અને તેમના આશીર્વાદથી પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.
જયપુર-જોધપુર સ્થિત પાલ બાલાજી જ્યોતિષ સંસ્થાના ડિરેક્ટર અને જ્યોતિષી ડૉ. અનીશ વ્યાસના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે પિતૃ પક્ષ 26 સપ્ટેમ્બર 2026થી શરૂ થશે અને 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ પૂર્ણ થશે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પૂર્વજો પિતૃલોકમાં રહે છે અને પિતૃ પક્ષના 16 દિવસો દરમિયાન પૃથ્વી પર પોતાના પરિવારજનો પાસે આવે છે. તેમની આત્માની શાંતિ માટે તર્પણ, પિંડદાન અને દાન-પુણ્ય કરવાની પરંપરા છે.
આ વર્ષે એક ખાસ બાબત એ છે કે ચતુર્થી અને પંચમી બંને તિથિનું શ્રાદ્ધ 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ કરવામાં આવશે. ડૉ. અનીશ વ્યાસના જણાવ્યા અનુસાર, 30 સપ્ટેમ્બરે ચતુર્થી તિથિ બપોરે 2:56 વાગ્યા સુધી રહેશે. ત્યારબાદ પંચમી તિથિ શરૂ થશે, જે બીજા દિવસે બપોરે 12:36 વાગ્યા સુધી ચાલશે. શ્રાદ્ધ માટે બપોરનો સમય શ્રેષ્ઠ મનાય છે. પંચમી તિથિ બીજા દિવસે બપોરના મુખ્ય સમયને સ્પર્શતી ન હોવાથી પંચમીનું શ્રાદ્ધ પણ 30 સપ્ટેમ્બરે જ કરવામાં આવશે.
જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ, પૂર્વજો પ્રસન્ન ન હોય તો કુંડળીમાં પિતૃ દોષ લાગે છે. આ દોષથી ઘરમાં કલહ, આર્થિક સંકળામણ અને અન્ય સમસ્યાઓ સર્જાય છે. શ્રાદ્ધના દિવસે કાગડાઓને ભોજન કરાવવાની વિધિ છે. માન્યતા છે કે પિતૃ પક્ષમાં પૂર્વજો કાગડાના સ્વરૂપમાં આવે છે અને તેમના માધ્યમથી પૂર્વજો સુધી અન્ન પહોંચે છે.
સામાન્ય રીતે દેવી-દેવતાઓની પૂજા સવાર-સાંજ થાય છે, પરંતુ શ્રાદ્ધ અને તર્પણ બપોરે 12:00 વાગ્યાની આસપાસ (મધ્યાહન કાળે) કરવું શ્રેષ્ઠ મનાય છે. આ સમયગાળામાં ગૃહપ્રવેશ, મુંડન, કાન વીંધવા, સગાઈ કે લગ્ન જેવા શુભ પ્રસંગો યોજવામાં આવતા નથી. નવાં કપડાંની ખરીદી અને પહેરવા પર પણ પ્રતિબંધ હોય છે. 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ મોક્ષ અમાસ છે, જે દિવસે જેમની મૃત્યુ તિથિ યાદ ન હોય તેવા તમામ પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે.
શ્રાદ્ધની તારીખોની યાદી:
26 સપ્ટેમ્બર: પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ
27 સપ્ટેમ્બર: પ્રતિપદા (એકમ) શ્રાદ્ધ
28 સપ્ટેમ્બર: દ્વિતીયા (બીજ) શ્રાદ્ધ
29 સપ્ટેમ્બર: તૃતીયા (ત્રીજ) શ્રાદ્ધ
30 સપ્ટેમ્બર: ચતુર્થી (ચોથ) અને પંચમી શ્રાદ્ધ
1 ઓક્ટોબર: ષષ્ઠી (છઠ) શ્રાદ્ધ
2 ઓક્ટોબર: સપ્તમી (સાતમ) શ્રાદ્ધ
3 ઓક્ટોબર: અષ્ટમી (આઠમ) શ્રાદ્ધ
4 ઓક્ટોબર: નવમી (નોમ) શ્રાદ્ધ
5 ઓક્ટોબર: દશમી (દશમ) શ્રાદ્ધ
6 ઓક્ટોબર: એકાદશી (અગિયારશ) શ્રાદ્ધ
7 ઓક્ટોબર: દ્વાદશી (બારસ) શ્રાદ્ધ
8 ઓક્ટોબર: ત્રયોદશી (તેરસ) શ્રાદ્ધ
9 ઓક્ટોબર: ચતુર્દશી (ચૌદશ) શ્રાદ્ધ
10 ઓક્ટોબર: સર્વપિતૃ મોક્ષ અમાસ
11 ઓક્ટોબર: નાના (માતાના પિતા)નું શ્રાદ્ધ
(નોંધ: આ માહિતી પ્રચલિત માન્યતાઓ અને જ્યોતિષીય ગણતરીઓ પર આધારિત છે. કોઈપણ ઉપાય કે માન્યતા અમલમાં મૂકતા પહેલાં સંબંધિત ક્ષેત્રના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી.)