પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ (PA) એ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ને વેપારીઓના રી-કેવાયસી (Re-KYC) પૂર્ણ કરવાની 15 સપ્ટેમ્બરની સમયમર્યાદા લંબાવવા વિનંતી કરી છે. ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન બંને ક્ષેત્રોમાં હજારો વેપારીઓનું કેવાયસીનું કામ અટકેલું છે. જો સમયમર્યાદા લંબાવવામાં નહીં આવે તો દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સેવાઓ પ્રભાવિત થવાનો ખતરો છે.
રિપોર્ટ્સ અનુસાર, યુપીઆઈ પેમેન્ટ માટે ક્યુઆર (QR) કોડનો ઉપયોગ કરતા લગભગ 30 થી 35 ટકા નાના અને અનૌપચારિક ઓફલાઈન વેપારીઓ નિર્ધારિત સમયમાં પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ રહી શકે છે. આ ઉપરાંત, લગભગ 10 લાખ (1 મિલિયન) નાના ઓનલાઈન વ્યવસાયિક એકમો પણ વેરિફિકેશન સમયમર્યાદા ચૂકી જવાની શક્યતા છે.
Paytm, PhonePe અને Google Pay જેવી ઑફલાઇન મર્ચન્ટ એક્વાયરિંગ કંપનીઓ પાસે નાના શહેરો અને ગામડાઓમાં લાખો નાના વેપારીઓ છે, જેઓ તેમના QR સ્ટેન્ડીઝ અને સાઉન્ડબોક્સનો ઉપયોગ કરે છે. સખત KYC ધોરણો અને ભૌતિક (ફિઝિકલ) ચકાસણીમાં આ કંપનીઓને ઘણી મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે, કારણ કે ઘણા નાના વેપારીઓ પાસે સંપૂર્ણ દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ નથી.
એક પેમેન્ટ એગ્રીગેટરના સ્થાપક અને સીઈઓએ જણાવ્યું, "આરબીઆઈએ હંમેશા અમલીકરણના વ્યવહારિક પડકારોને સમજ્યા છે અને જ્યાં પણ અવરોધનું જોખમ દેખાય છે, ત્યાં ઉદ્યોગ સાથે સક્રિયપણે ચર્ચા કરી છે." પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સનું માનવું છે કે નાના વેપારીઓ નાણાકીય સમાવેશના લક્ષ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, તેથી નિયમનકાર દ્વારા રાહત આપવાની પૂરી સંભાવના છે.
KYCની આ સમસ્યા RBI દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2025 માં જારી કરાયેલા માસ્ટર ડાયરેક્શન્સ પછી સામે આવી છે. નવા નિયમો હેઠળ પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સને ત્રણ શ્રેણીઓમાં — PA-ઓનલાઈન, PA-ફિઝિકલ અને PA-ક્રોસ બોર્ડર — વિભાજિત કરવામાં આવ્યા હતા. RBI ના નિયમો અનુસાર, ઇન-પર્સન KYC ફક્ત પેમેન્ટ એગ્રીગેટરના પોતાના કર્મચારીઓ દ્વારા જ કરી શકાય છે, કોઈ થર્ડ-પાર્ટી એજન્સી દ્વારા નહીં. આના કારણે કંપનીઓને વધારાના કર્મચારીઓ તૈનાત કરવા પડી રહ્યા છે અને તેમની પાસે ક્ષમતાની અછત (કેપેસિટી કન્સ્ટ્રેન્ટ) ઊભી થઈ ગઈ છે.
જોકે આ મર્ચન્ટ્સ સંખ્યામાં ઘણા વધારે છે, પરંતુ કુલ ચુકવણી મૂલ્ય અને વોલ્યુમમાં તેમનું યોગદાન ખૂબ ઓછું છે. આ કારણોસર, એકંદર પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ પર કોઈ મોટી નાણાકીય અસર નહીં પડે. મોટાભાગના પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ અંતિમ તારીખ સુધીમાં લગભગ 80 ટકા રી-KYC પૂર્ણ કરી લેવાની સ્થિતિમાં છે.
કેવાયસી એટલે કે 'નો યોર કસ્ટમર' (Know Your Customer) એક ચકાસણી પ્રક્રિયા છે. આના દ્વારા બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ તેમના ગ્રાહકો અથવા વેપારીઓની ઓળખ અને સરનામાની પુષ્ટિ કરે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય પ્રણાલીમાં છેતરપિંડી, મની લોન્ડરિંગ અને અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓને રોકવાનો છે.