હિંદુ ધર્મમાં પાપાંકુશા એકાદશીને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા મેળવવા માટે મહત્વની માનવામાં આવે છે. આ વ્રત આસો માસના શુકલ પક્ષની એકાદશી તિથિએ રાખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના પદ્મનાભ સ્વરૂપની પૂજા કરવાથી, વ્રત રાખવાથી અને દાન-પુણ્ય કરવાથી વ્યક્તિને પોતાના ખોટા કામોથી મુક્તિ મળે છે અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિની પ્રેરણા મળે છે. 'પાપાંકુશા' શબ્દ 'પાપ' અને 'અંકુશ' એમ બે શબ્દો જોડીને બન્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે પાપો પર નિયંત્રણ. તેથી આ એકાદશી પ્રાયશ્ચિત, ભક્તિ અને સદકર્મો તરફ આગળ વધવાનો અવસર ગણાય છે.
પાપાંકુશા એકાદશી ક્યારે છે?
પંચાગ અનુસાર વર્ષ 2026માં પાપાંકુશા એકાદશીનું વ્રત 22 ઓક્ટોબર, ગુરુવારના રોજ છે. એકાદશીની તિથિ 21 ઓક્ટોબરના બપોરે 2:11 કલાકે શરૂ થશે અને 22 ઓક્ટોબરના બપોરે 2:47 કલાકે પૂર્ણ થશે. ઉદયા તિથિના આધારે 22 ઓક્ટોબરના રોજ વ્રત રાખવામાં આવશે.
પાપાંકુશા એકાદશીની પૌરાણિક કથા શું છે?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર પાપાંકુશા એકાદશીનું મહત્વ શ્રીકૃષ્ણ અને રાજા યુધિષ્ઠર વચ્ચેના સંવાદમાં જણાવવામાં આવ્યું છે. પદ્મ પુરાણમાં વર્ણવેલી કથા અનુસાર, રાજા યુધિષ્ઠર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને આસો માસના શુકલ પક્ષની એકાદશી વિશે પૂછે છે. તે જાણવા માંગે છે કે આ એકાદશીનું શું મહત્વ છે અને આ વ્રત કરવાથી શું ફળ મળે છે. જવાબમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પાપાંકુશા એકાદશીનો મહિમા બતાવે છે અને કહે છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના પદ્મનાભ સ્વરૂપની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ. માન્યતા છે કે આ વ્રત કરવાથી, ભગવાનનું નામ જપવાથી અને સારા કર્મ કરવાથી વ્યક્તિને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
પાપાંકુશા એકાદશીનું મહત્વ
વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર આ એકાદશીનું વ્રત કરવાથી 100 અશ્વમેધ યજ્ઞ અને 100 સૂર્યયજ્ઞ કરવાનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. મનુષ્યના જીવનમાં જાણતાં-અજાણતાં થયેલાં તમામ પાપ આ વ્રતના પ્રભાવથી નષ્ટ થાય છે. આ સાથે માતૃ પક્ષ અને પિતૃ પક્ષની અનેક પેઢીઓનો ઉદ્ધાર થાય છે એવી માન્યતા છે. પદ્મ પુરાણમાં પણ આ વ્રતનો મહિમા વર્ણવવામાં આવ્યો છે.