પાકિસ્તાનના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં એક અઠવાડિયામાં 3 અબજ ડોલરથી વધુનો વધારો થયો છે. 11 સપ્ટેમ્બરે પૂરા થયેલા સપ્તાહના અંતે સ્ટેટ બેંક ઓફ પાકિસ્તાન પાસે 21.39 અબજ ડોલરનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર હતો, જે તેની સ્થાપનાથી અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. સ્ટેટ બેંક અને અન્ય બેંકોને મળીને દેશનું કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર 26.79 અબજ ડોલર થયું છે, જે સપ્ટેમ્બર 2021 પછીનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે.
જોકે, આ વધારાનું મુખ્ય કારણ નવી કમાણી નથી, પણ વિદેશી દેવું છે. પાકિસ્તાને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુરોબોન્ડ બહાર પાડીને નાણાં એકત્ર કર્યાં હતાં. યુરોબોન્ડ એટલે વિદેશી બજારમાંથી દેવું લેવા માટે બહાર પાડવામાં આવતો બોન્ડ. તેને ખરીદનારા રોકાણકારો સરકારને નાણાં આપે છે અને સરકાર નક્કી કરેલા સમય બાદ આ રકમ વ્યાજ સાથે પરત કરે છે. આ રકમ સીધી ભંડારમાં ઉમેરાઈ, તેથી ભંડાર વધવાનો અર્થ એ નથી કે પાકિસ્તાને એક અઠવાડિયામાં આટલી નવી કમાણી કરી લીધી. ડોલર હાલ તેની પાસે જરૂર છે, પરંતુ તેનો મોટો હિસ્સો દેવાના રૂપમાં આવ્યો છે.
પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફે ભંડાર રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચવા બદલ નાણાં પ્રધાન મોહમ્મદ ઔરંગઝેબ, સ્ટેટ બેંકના ગવર્નર જમીલ અહમદ અને આર્થિક ટીમની પ્રશંસા કરી. તેમણે વિદેશમાં રહેતા પાકિસ્તાનીઓને પણ યોગદાન બદલ આભાર માન્યો. તેમણે કહ્યું કે આ સરકારની આર્થિક નીતિઓ યોગ્ય દિશામાં આગળ વધી રહી હોવાનો સંકેત છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય મૂડી બજારમાં ફરી પ્રવેશ કરવાથી રોકાણકારોનો પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા પર વિશ્વાસ વધી રહ્યો છે. વધુ વિદેશી મુદ્રા ભંડારથી વિદેશી દેવું ચૂકવવામાં અને અન્ય જરૂરી વિદેશી ચુકવણીઓ કરવામાં સરળતા રહેશે, એમ તેમણે ઉમેર્યું.
11 સપ્ટેમ્બરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં પાકિસ્તાનના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં 3.06 અબજ ડોલરનો વધારો થયો. સ્ટેટ બેંક મુજબ, તેનું મુખ્ય કારણ યુરોબોન્ડથી મળેલી રકમ હતી. એક અઠવાડિયા પહેલાં કુલ રિઝર્વ 23.72 અબજ ડોલર હતું, એટલે કે માત્ર સાત દિવસમાં તેમાં આશરે 3.08 અબજ ડોલરનો વધારો થયો. કુલ રિઝર્વ સપ્ટેમ્બર 2021ના આશરે 27.1 અબજ ડોલરના સ્તર કરતાં હજુ થોડું ઓછું છે, પરંતુ માત્ર સ્ટેટ બેંક પાસેનું 21.39 અબજ ડોલરનું રિઝર્વ અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડાર વધવાનો અર્થ એ છે કે પાકિસ્તાન પાસે હવે ડોલરનો મોટો બફર છે. આ ડોલરનો ઉપયોગ તે ઓઈલ, મશીનરી, કાચો માલ અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ ખરીદવા તેમજ વિદેશી દેવાનો હપ્તો અને વ્યાજ ચૂકવવા માટે કરી શકે છે. 26.79 અબજ ડોલરનું રિઝર્વ આશરે ત્રણ મહિનાના આયાત ખર્ચ જેટલું છે. તેનો અર્થ એ નથી કે પાકિસ્તાન ત્રણ મહિના સુધી કોઈ નવો ડોલર કમાયા વિના કામ ચલાવી શકે છે.
વિદેશમાં કામ કરતા પાકિસ્તાનીઓ પાસેથી આવતી રકમ એટલે કે રેમિટન્સ પણ વિદેશી ચલણનો મોટો સ્ત્રોત છે. ઓગસ્ટમાં પાકિસ્તાનને આશરે 3.66 અબજ ડોલરની રેમિટન્સ મળી, જે જુલાઈમાં આશરે 3.63 અબજ ડોલર હતી. આ દરમિયાન બાકીની દુનિયા સાથેના વ્યવહારોમાં ખાધ પણ ઓગસ્ટમાં ઘટીને માત્ર 9.8 કરોડ ડોલર રહી, જે જુલાઈમાં 44.5 કરોડ ડોલર હતી. એટલે કે જુલાઈની સરખામણીમાં ઓગસ્ટમાં સ્થિતિ સુધરી છે, પરંતુ ખાધ હજુ યથાવત્ છે.
ઓગસ્ટમાં પાકિસ્તાને આશરે 6.64 અબજ ડોલરની ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓની આયાત કરી, જ્યારે તેની નિકાસ આશરે 3.33 અબજ ડોલરની રહી. એટલે કે પાકિસ્તાન હજુ પણ આયાત પર નિકાસ કરતાં લગભગ બમણા ડોલર ખર્ચી રહ્યું છે.