બુધવારે ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટમાં ઓમાની સહ-પાયલટ હમામ અલ-હમામીએ કોકપિટમાં રાખવામાં આવતી ક્રેશ એક્સ (કુહાડી) થી કેપ્ટન સ્મિત મચ્છર પર હુમલો કર્યો હતો. આ કુહાડી ઇમરજન્સીમાં બારી તોડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ ઘટનાએ ભારતીય ઉડ્ડયન સુરક્ષા અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
હમામી કોણ છે?
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, 29 વર્ષીય હમામ અલ-હમામી ઓમાની નાગરિક છે. તેના પિતા ઓમાની અને માતા સીરિયન મૂળના છે. જોકે ઓમાને હજુ સુધી તેની નાગરિકતાની પુષ્ટિ કરી નથી. હમામીએ મોટાભાગનો સમય UAEમાં વિતાવ્યો હતો. સાઉદી સમાચાર એજન્સી 'અલ-અરબિયા' અનુસાર, તે સીરિયામાં પણ રહ્યો હતો, જ્યાં તેના પર કટ્ટરપંથી વિચારસરણીનો પ્રભાવ પડ્યો હતો.
હમામીની લિંક્ડઇન પ્રોફાઇલ મુજબ, તેણે ઇંગ્લેન્ડની બકિંગહેમશાયર ન્યૂ યુનિવર્સિટીમાંથી 2023માં ડિસ્ટન્સ લર્નિંગ દ્વારા એવિએશન મેનેજમેન્ટમાં ડિગ્રી મેળવી હતી. તે 2017થી ઓમાન એરમાં કામ કરતો હતો. 2024માં પાઇલટ ટ્રેનિંગ દરમિયાન તે કટ્ટરપંથી વેબસાઇટ્સ એક્સેસ કરતાં પકડાયો હતો. ત્યારબાદ ઓમાન એરે તેને ફ્લાઇંગ ડ્યૂટી પરથી હટાવીને ઓફિસમાં તૈનાત કરી દીધો હતો. ડેસ્કનું કામ પસંદ ન આવતાં જૂન 2025માં તેણે રાજીનામું આપી દીધું હતું.
જૂન 2025થી જાન્યુઆરી 2026 સુધી હમામીએ મોરોક્કોની રાષ્ટ્રીય એરલાઇન 'એર મારોક'માં કામ કર્યું. ત્યારબાદ ફેબ્રુઆરી 2026માં ઓમાની એરલાઇન 'ફ્લાયદુબઈ'માં સહ-પાયલટ તરીકે જોડાયો.
ઘટના બાદની પોસ્ટ્સ
ઘટનાના 9 કલાક બાદ હમામીના લિંક્ડઇન પરથી બે પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી. પહેલી પોસ્ટમાં બોઇંગ 737 મેક્સના કોકપિટમાં ફિલ્માવેલા વીડિયો ક્લિપ્સ હતા. જે વિમાનમાં ઘટના બની હતી, તે પણ ફ્લાયદુબઈનું બોઇંગ 737 મેક્સ 8 હતું. આ વીડિયોમાં દુબઈ એરપોર્ટની એક ક્લિપમાં ઇઝરાયલી એરલાઇન 'એલ અલ'નું વિમાન ઝૂમ કરીને બતાવવામાં આવ્યું છે. કોકપિટ સ્ક્રીન પર ફ્લાઇટ નંબર OMA624 અને તારીખ 11 ઓક્ટોબર, 2023 લખેલી છે. આ દુબઈથી મસ્કત જતી ફ્લાઇટ છે. આ તારીખ ઇઝરાયલ પર હમાસના હુમલાના 4 દિવસ પછીની છે. તે સમયે હમામી ઓમાન એરલાઇન્સમાં હતો.
અન્ય ક્લિપમાં 'એલ અલ' ઉપરાંત ઇઝરાયલી એરલાઇન 'અર્કિયા'નું વિમાન પણ છે. ક્લિપના અંતમાં અલ-કાયદા કમાન્ડર અયમાન અલ-ઝવાહિરીની તસવીર અને 2009માં આત્મઘાતી હુમલામાં 7 અમેરિકન CIA અધિકારીઓ સહિત 9 લોકોને મારનાર અલ-કાયદા આતંકવાદી હુમામ ખલીલ અબુ-મુલાલ અલ-બલાવીની તસવીર છે.
બીજી પોસ્ટમાં AIથી બનાવેલી તસવીરમાં ઇસ્લામના ત્રણ પવિત્ર સ્થળ - મક્કા, મદીના અને યરુશલેમને એક ચમકતી રેખા દ્વારા જોડાયેલા બતાવવામાં આવ્યા છે. બેકગ્રાઉન્ડમાં એક ગીત છે, જેમાં અપમાનને નકારવા અને મૃત્યુથી ન ડરવા જેવી વાતો છે. આ બંને વીડિયો એક જ સમયે હમામીના નામે ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પર પણ પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ બાદમાં આ એકાઉન્ટ ડિલીટ થઈ ગયું.
કટ્ટરપંથી વિચારસરણી
હમામીના કથિત X એકાઉન્ટ પરથી જાણવા મળે છે કે તે ધાર્મિક રીતે કટ્ટરપંથી હતો અને મહિલાઓને નફરત કરતો હતો. CNNએ AI ટૂલની મદદથી 2021-2022 દરમિયાન શેર કરવામાં આવેલા આશરે 3000 ટ્વીટ્સની માહિતી એકત્ર કરી છે. ફેબ્રુઆરી 2022ની એક પોસ્ટમાં હમામીએ જણાવ્યું હતું કે તેની માતાને તેના માટે એવી છોકરી શોધવામાં મુશ્કેલી પડી, જે લગ્ન પછી કામ ન કરે અને હિજાબ પહેરે. પોસ્ટમાં લખ્યું છે, 'તે તમામ છોકરીઓએ ના પાડી દીધી. પછી મારી માતાએ કહ્યું- મારો પુત્ર પાઇલટ છે અને પછી તે તમામ અચાનક રાજી થઈ ગઈ.'
અન્ય પોસ્ટ્સમાં છોકરીઓના કો-વર્કિંગ ઓફિસમાં કામ કરવા વિરુદ્ધ લખવામાં આવ્યું છે- 'કેટલી સન્માનનીય ધાર્મિક છોકરીઓનું જીવન બરબાદ થયું છે અને તેમનું શોષણ થયું છે.' ફ્લાયદુબઈના એક પાઇલટે પણ જણાવ્યું કે હમામી ખૂબ ધાર્મિક હતો. તે ઘણી વાર નમાજ પઢતો હતો.
શું પાકિસ્તાની પાઇલટ ભારતમાં ઘૂસી શકે?
આ ઘટનાએ એક મોટો સવાલ ઉભો કર્યો છે: શું આ રીતે કોઈ પાકિસ્તાની પાઇલટ પણ ભારતીય વિમાનમાં ઘૂસી શકે છે? નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડ્ડયન સુરક્ષા નિયમો હેઠળ, કોઈપણ પાઇલટ પાસે વૈધ કાગળો હોય તો તે ભારતીય એરલાઇનમાં નોકરી મેળવી શકે છે. જોકે, બેકગ્રાઉન્ડ ચેકમાં ચૂક રહી જાય તો જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. ભારતમાં, બ્યુરો ઓફ સિવિલ એવિએશન સિક્યોરિટી (BCAS) અને એરલાઇન્સ દ્વારા સઘન ચેકિંગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય કર્મચારીઓ માટે નિયમો અલગ હોઈ શકે છે.
આ ઘટના પછી, ભારતીય ઉડ્ડયન સુરક્ષા એજન્સીઓએ પણ સતર્કતા વધારવાની જરૂર છે. ખાસ કરીને જ્યારે પડોશી દેશો સાથે તણાવ હોય, ત્યારે પાઇલટની પૃષ્ઠભૂમિની તપાસ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક થવી જોઈએ.