છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય શેરબજારમાં ₹10,000 કરોડથી વધુ કદના છ મેગા IPO આવ્યા. તે સમયે તેમને દેશના સૌથી મોટા ઇશ્યૂ તરીકે ચર્ચામાં લાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ હકીકત એ છે કે આ મોટા IPO સામાન્ય રોકાણકારોને નફો આપવામાં નિરાશ કરે છે. આંકડા દર્શાવે છે કે આ છ મેગા IPOમાંથી ચાર હજુ પણ ઇશ્યૂ પ્રાઇસથી નીચે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, જ્યારે માત્ર બે જ થોડા વધારા પર છે.
આ પ્રશ્ન હાલ એટલા માટે ચર્ચામાં છે કારણ કે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE)નો ₹22,562 કરોડનો દેશનો બીજો સૌથી મોટો IPO બજારમાં આવ્યો છે. તાજેતરના દિવસોમાં NSE IPOનો ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ (GMP) તેની ટોચ પરથી લગભગ 70 ટકા ઘટી ગયો છે અને હાલ માત્ર 2.50થી 3 ટકાના નજીવા પ્રીમિયમ પર આવી ગયો છે. આ સંકેત આપે છે કે સબસ્ક્રિપ્શન ગમે તેટલું થાય, પરંતુ LICની જેમ લિસ્ટિંગ પર અગાઉ જે મોટા નફાની અપેક્ષા હતી તે હવે ધૂંધળી બની ગઈ છે.
છ મેગા IPO અને રોકાણકારોની સ્થિતિ
છેલ્લા સમયમાં ₹10,000 કરોડથી વધુના છ મોટા IPO દ્વારા બજારમાંથી લગભગ ₹1.06 લાખ કરોડ એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા. 'Ace Equity'ના ડેટા મુજબ:
- હ્યુન્ડાઇ ઇન્ડિયા: ₹27,870 કરોડના દેશના સૌથી મોટા IPO પછી હાલ ઇશ્યૂ પ્રાઇસ કરતાં માત્ર 11% ઉપર ટ્રેડ કરે છે.
- ટાટા કેપિટલ: ₹15,511 કરોડના કદ સામે હાલ 8% ઉપર છે.
- LIC: ₹20,557 કરોડ એકત્ર કર્યા હોવા છતાં હાલ પોતાની ઇશ્યૂ પ્રાઇસથી 57% નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યો છે.
- Paytm (One97 Communications): ₹18,300 કરોડના ઇશ્યૂ પછી હાલ 15% નીચે ચાલી રહ્યો છે.
- HDB ફાઇનાન્સિયલ: ₹12,500 કરોડના કદ સામે 6% નીચે છે.
- LG ઇલેક્ટ્રોનિક્સ: ₹11,607 કરોડના ઇશ્યૂ સામે હાલ 49% નીચે ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે.
આમ, મોટા કદના છમાંથી ચાર IPOએ નેગેટિવ રિટર્ન આપ્યું છે, જેમાં સરેરાશ નુકસાન લગભગ માઇનસ 18 ટકા જેટલું છે.
NSE IPO માટે આગળ શું છે સ્થિતિ?
NSEનો આ ઇશ્યૂ સંપૂર્ણપણે 'ઓફર ફોર સેલ' (OFS) છે, એટલે કે કંપની પાસે કોઈ નવી મૂડી જવાની નથી પરંતુ વર્તમાન શેરધારકો 12.64 કરોડ શેર વેચી રહ્યા છે.
- પ્રાઇસ બેન્ડ: ₹1,700થી ₹1,785 પ્રતિ શેર (ઉપલી કિંમતે કુલ સાઇઝ ₹22,561.57 કરોડ).
- તારીખો: આ ઇશ્યૂ 17 સપ્ટેમ્બરે ખુલ્યો અને 21 સપ્ટેમ્બરે બંધ થયો છે, જ્યારે BSE પર તેનું લિસ્ટિંગ 24 સપ્ટેમ્બરે થવાનું છે.
- GMPમાં કડાકો: પ્રાઇસ બેન્ડ વખતે જે GMP ₹192ની આસપાસ હતો, તે ઘટીને આશરે ₹48 આસપાસ આવી ગયો છે.
- સબસ્ક્રિપ્શન: પ્રથમ દિવસે 42%, બીજા દિવસના અંતે 1.15 ગણો અને 21 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તે આશરે 3 ગણો સબસ્ક્રાઇબ થયો હતો (QIBs 1.32 ગણો, NIIs 1.44 ગણો અને રિટેલ 0.68 ગણો).
મોંઘું વેલ્યુએશન અને ડેરિવેટિવ્સ પર નિર્ભરતાનો મોટો ખતરો
ઉપર પ્રાઇસ બેન્ડ પર NSEનું વેલ્યુએશન આશરે ₹4.42 લાખ કરોડ આંકવામાં આવ્યું છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2026ના અંદાજિત નફા કરતાં 43 ગણું (PE Ratio) છે. આ વેલ્યુએશન વૈશ્વિક એક્સચેન્જોની સરખામણીએ પણ ઘણું ઊંચું માનવામાં આવે છે.
નિષ્ણાતોના મતે:
- શ્રુતિ જૈન (ચીફ સ્ટ્રેટેજી ઓફિસર, અરિહંત કેપિટલ): NSE માર્કેટ લીડર છે અને ઓપરેટિંગ માર્જિન મજબૂત છે, પરંતુ તેની આવકનો આશરે 79 ટકા હિસ્સો માત્ર ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જીસમાંથી આવે છે. કોવિડ પછી ઓપ્શન્સ અને ડેરિવેટિવ્સ વોલ્યુમમાં જે ઉછાળો આવ્યો હતો તેનાથી નફો વધ્યો છે. જો SEBIના કડક નિયમોના કારણે F&O વોલ્યુમ ઘટશે, તો NSEની કમાણી પર સીધી નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
- ડો. રવિ સિંહ (ચીફ રિસર્ચ ઓફિસર, માસ્ટર કેપિટલ): રોકાણકારોએ ઊંચા વેલ્યુએશન અને ડેરિવેટિવ્સ પરની અતિશય નિર્ભરતા અંગે સતર્ક રહેવું જોઈએ.
- અવિનાશ ગોરાક્ષકર (હેડ ઓફ રિસર્ચ, અવિનાશ મેન્ટર રિસર્ચ): મોટા કદને કારણે ઇન્સ્ટિટ્યૂશનલ રોકાણકારો આવી શકે છે, પરંતુ ઇશ્યૂનું કદ વિશાળ હોવાથી અને નવો ગ્રોથ એન્જિન ન હોવાથી નાના હાઇ-ગ્રોથ IPOની સરખામણીએ લિસ્ટિંગ ગેઇન ઓછો રહેવાની સંભાવના છે.
NPS Swasthya: રિટાયરમેન્ટ બચત સાથે હવે મળશે ₹1થી ₹30 લાખનું હેલ્થ કવર, PFRDAએ જાહેર કરી નવી ગાઇડલાઇન.