બાળકોના શિક્ષણ કે લગ્ન માટે મોટી રકમ એકઠી કરવી મુશ્કેલ લાગે છે. પણ જો સમયસર શરૂઆત કરવામાં આવે તો ખિસ્સા પર ભાર મૂક્યા વગર મોટું ભંડોળ ઊભું કરી શકાય છે. NPS વાત્સલ્ય યોજના હેઠળ દરરોજ થોડા રૂપિયા બચાવીને બાળક માટે કરોડો રૂપિયાનું ભંડોળ બનાવી શકાય છે. રોકાણ માત્ર ₹250થી શરૂ થાય છે. તેથી જ બાળકોના નામે ખૂલતી આ યોજનામાં માતા-પિતાનો રસ વધી રહ્યો છે. ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં 4 લાખથી વધુ માતા-પિતાએ તેમના બાળકો માટે ખાતાં ખોલ્યાં છે.
આંકડા પ્રમાણે માર્ચ 2026 સુધીમાં આશરે 2.15 લાખ બાળકો આ યોજનામાં જોડાયા હતા. માર્ચ 2025માં આ સંખ્યા આશરે 1.07 લાખ હતી. એટલે કે એક વર્ષમાં ખાતાંની સંખ્યા લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. NPS વાત્સલ્ય હેઠળ માતા-પિતા કે વાલી સગીર બાળકના નામે ખાતું ખોલી શકે છે. રોકાણ ₹250થી શરૂ થાય છે અને તેની કોઈ મહત્તમ મર્યાદા નથી.
આ યોજના હેઠળ સૌથી વધુ ખાતાં 10થી 14 વર્ષના બાળકોના નામે છે. આ વયજૂથનો હિસ્સો 36.9% છે. 5થી 9 વર્ષના બાળકોનો હિસ્સો 31.6%, 15થી 19 વર્ષના બાળકોનો હિસ્સો 21.1% અને 0થી 4 વર્ષના બાળકોનો હિસ્સો 10.4% છે. એટલે કે 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો કુલ ખાતાધારકોમાં આશરે 68.5% છે. આ દર્શાવે છે કે ઘણા માતા-પિતા નાની ઉંમરથી જ બાળકના ભવિષ્ય માટે રોકાણ શરૂ કરી રહ્યા છે.
NPS વાત્સલ્ય બજાર સાથે જોડાયેલી યોજના છે. તેમાં તમારા પૈસા શેરબજાર અને સરકારી બોન્ડ જેવી સંપત્તિમાં રોકાય છે. જુદા જુદા પેન્શન ફંડ મેનેજરો પોતાની પસંદગી મુજબ રોકાણ કરે છે. જો ઇક્વિટી વિકલ્પ પસંદ કરવામાં આવે તો લાંબા ગાળે ભંડોળમાં ઝડપી વૃદ્ધિની તક વધે છે. પણ બજાર સાથે જોડાયેલી હોવાથી વળતર નિશ્ચિત નથી.
આ લાંબા ગાળાની યોજના છે, તો પણ કટોકટીમાં ઉપાડની છૂટ છે. ખાતું ખોલ્યાના ત્રણ વર્ષ પછી જમા કરાયેલી કુલ રકમના 25% સુધી ઉપાડી શકાય છે. તેનો ઉપયોગ બાળકના શિક્ષણ, તબીબી સારવાર કે અન્ય જરૂરિયાત માટે થઈ શકે છે. આ 25% મર્યાદા ફક્ત જમા કરાયેલી રકમ પર લાગુ પડે છે, તેના પર મળેલા વળતર કે વ્યાજ પર નહીં.
બાળક 18 વર્ષનું થયા પછી પણ નિયમો મુજબ ખાતું ચાલુ રાખી શકાય છે અને 21 વર્ષની ઉંમર સુધી જાળવી શકાય છે. ત્યાર બાદ તેને નિયમિત NPS ખાતામાં ફેરવી શકાય છે. NPS વાત્સલ્ય, PPF અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અલગ અલગ જરૂરિયાત પૂરી કરે છે. PPF એવા લોકો માટે છે જેઓ જોખમ વગર 100% સુરક્ષિત અને નિશ્ચિત વળતર ઇચ્છે છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એવા રોકાણકારો માટે યોગ્ય છે જેઓ કોઈ પણ સમયે ભંડોળ ઉપાડવાની સ્વતંત્રતા સાથે સારું વળતર ઇચ્છે છે. NPS વાત્સલ્ય આ બંનેથી અલગ, ખાસ બાળકોના લાંબા ગાળાના ભવિષ્ય માટે બનાવાયું છે.