સ્વીડનની રોયલ એકેડેમીએ 2026નો રસાયણ વિજ્ઞાનનો નોબેલ પુરસ્કાર ફ્રાન્સના હેનરી બી. કાગન અને જાપાનના કેન્સો સોઆઈને એનાયત કર્યો છે. તેમણે અણુઓના 'હોમોચિરાલિટી' (Homochirality) રહસ્યનો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે. આ શોધથી દવાઓના ઉત્પાદનમાં ક્રાંતિ આવશે, જેનાથી કેન્સર, ચેપ અને અન્ય રોગોની દવાઓ વધુ સુરક્ષિત અને અસરકારક બનશે. આ સંશોધન કુદરતી જીવનના મૂળભૂત રહસ્યો પર પણ પ્રકાશ પાડે છે.
સ્વીડનની રોયલ એકેડેમી દ્વારા 2026નો રસાયણ વિજ્ઞાન (કેમિસ્ટ્રી)નો નોબેલ પુરસ્કાર બે વૈજ્ઞાનિકોને આપવામાં આવ્યો છે. ફ્રાન્સના હેનરી બી. કાગન (Henri B. Kagan) અને જાપાનના કેન્સો સોઆઈ (Kenso Soai)ને આ ઈનામ મળ્યું છે, કારણ કે તેમણે એક ખૂબ જ જૂના કોયડાનો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે. કેટલાક અણુઓ બે પ્રકારના હોય છે, એક ડાબા હાથ જેવા અને બીજા જમણા હાથ જેવા, જે અરીસામાં એકબીજા જેવા દેખાય છે. પરંતુ આપણા શરીરમાં માત્ર એક જ પ્રકારનો અણુ કામ કરે છે, બીજો નહીં. વૈજ્ઞાનિકો લાંબા સમયથી વિચારતા હતા કે, કુદરતે માત્ર એક જ અણુને કેવી રીતે પસંદ કર્યો.
આપણા શરીરની દરેક વસ્તુ જેવી કે, લોહી, માંસ અને પ્રોટીન એક જ પ્રકારના અણુમાંથી બનેલી છે. જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં 'હોમોચિરાલિટી' કહેવાય છે. અમીનો એસિડ નામના અણુઓ પ્રોટીન બનાવે છે. તે બે સ્વરૂપમાં હોય છે, પરંતુ શરીરમાં માત્ર એક જ સ્વરૂપ જોવા મળે છે. જ્યારે વૈજ્ઞાનિકો પ્રયોગશાળામાં આ અણુઓ બનાવતા ત્યારે બંને સ્વરૂપ સરખા પ્રમાણમાં બનતા હતા, જેના કારણે દવા બનાવનારાઓ પરેશાન હતા, કારણ કે દવામાં માત્ર એક જ સ્વરૂપ અસર કરે છે, જ્યારે બીજું સ્વરૂપ નકામું કે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.
1986માં હેનરી કાગને એક નવી પદ્ધતિ શોધી કાઢી. તેમણે રસાયણિક પ્રક્રિયા એવી રીતે ચલાવી કે જેથી એક સ્વરૂપ બીજા કરતા વધુ બનવા લાગ્યું. કાગને દર્શાવ્યું કે, નાની શરૂઆત પણ મોટો તફાવત લાવી શકે છે. કેન્સો સોઆઈએ 1995માં એક ખાસ પ્રક્રિયા બનાવી અને 2003માં સફળતા મેળવી. તેમણે એવી પ્રક્રિયા ચલાવી જેમાં માત્ર એક જ સ્વરૂપ બન્યું અને બીજું બિલકુલ નહીં. તેમની આ યુક્તિમાં પ્રક્રિયાનું પરિણામ પોતે જ મદદ કરે છે, જેમ કે એક બીજમાંથી છોડ ઉગે અને વધુ બીજ બનાવે.
નોબેલ સમિતિએ જણાવ્યું કે આ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ સદીઓ જૂનું રહસ્ય ઉકેલી દીધું છે. હવે વૈજ્ઞાનિકો દવા બનાવતી વખતે સાચો અણુ પસંદ કરી શકશે. સાચા અણુના ઉપયોગથી કેન્સર, ચેપ (ઈન્ફેક્શન) અને અન્ય રોગોની દવાઓ વધુ સસ્તી, સુરક્ષિત અને અસરકારક બનશે. આ શોધ દર્શાવે છે કે કુદરતે જીવનની શરૂઆત કેવી રીતે કરી હશે.