નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓમાં ગ્લેશિયર તૂટી પડવાથી ભયાનક પૂર આવ્યું છે. આ દુર્ઘટનામાં અત્યાર સુધીમાં 160 લોકોના મોત થયા છે અને 844 લોકો ગુમ થયાના અહેવાલ છે. ગુમ થયેલા લોકોમાં 133 ભારતીય નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે, જે મોટાભાગે કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાએ ગયેલા શ્રદ્ધાળુઓ છે. આ પૂરને કારણે સંદેશાવ્યવહાર ઠપ થઈ ગયો છે, જે રાહત કાર્યમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યો છે.
આ ઘટના કઈ રીતે બની તે અંગે જાણવા મળે છે કે, આશરે 5,200 મીટરની ઊંચાઈ પર ગ્લેશિયરનો મોટો હિસ્સો અચાનક તૂટી પડ્યો. તેની સાથે બરફ, ખડકો અને કાંપનો મોટો જથ્થો નદીમાં ધસી આવ્યો, જેના કારણે અચાનક પૂરની સ્થિતિ સર્જાઈ. નેપાળના રસુવા, નુવાકોટ અને ધાદિંગ જિલ્લાઓ આ પૂરથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે. અહેવાલો અનુસાર, પૂરના તીવ્ર પ્રવાહમાં 19 પુલ અને 40 કિલોમીટર લાંબા રસ્તાઓ ધોવાઈ ગયા છે. આ ઉપરાંત આશરે એક ડઝન હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને પણ નુકસાન પહોંચ્યું છે, જેના કારણે રાહત કામગીરી ધીમી પડી છે.
ગુમ થયેલા ભારતીયોમાં કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા પર જનારા સાધુ-ભક્તોનો સમાવેશ થાય છે. એક અહેવાલ મુજબ, ઓછામાં ઓછા 59 શ્રદ્ધાળુઓ આ યાત્રા દરમિયાન સંપર્કવિહોણા બન્યા છે. પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં સંદેશાવ્યવહાર ઠપ થઈ જતાં ભારતીયોની માહિતી મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. ભારત સરકારે આ જટિલ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસમાં હેલ્પલાઈન શરૂ કરી છે. તમિલનાડુ, કેરળ, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઓડિશા જેવા રાજ્યોએ પણ પોતાના નાગરિકો અને તેમના પરિવારજનો માટે હેલ્પલાઈન નંબર જાહેર કર્યા છે. આ પગલાંથી પરિવારોને પોતાના સભ્યો વિશે માહિતી મેળવવામાં મદદ મળશે તેમ અપેક્ષા છે.
સંકટની આ ક્ષણે ભારતે નેપાળ પ્રત્યે માનવીય સહાયનો હાથ લંબાવ્યો છે. ભારતીય વાયુસેનાના વિમાન દ્વારા 10 ટન માનવીય સહાય અને જરૂરી દવાઓ નેપાળ મોકલવામાં આવી છે. આ સહાય પહોંચાડવાની કામગીરીમાં સંકલન જાળવવા બંને દેશોના અધિકારીઓ સતત સંપર્કમાં છે. ભારત સરકારે નેપાળને તમામ શક્ય મદદ પૂરી પાડવાની ખાતરી આપી છે. આ રાહત સામગ્રીથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહત કાર્યને વેગ મળશે તેવી અપેક્ષા છે.
નેપાળમાં આવી પડેલી આ આપત્તિની અસર ભારત સુધી પહોંચી શકે તેવી શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને બિહાર સરકારે સાવચેતીના પગલાં લીધાં છે. નેપાળમાંથી આવતા પાણીને કારણે ગંડક નદીના જળસ્તરમાં વધારો થઈ શકે છે. તેથી વાલ્મિકીનગર ગંડક બેરાજના તમામ 36 દરવાજા ખોલી દેવામાં આવ્યા છે. નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. બિહારના અધિકારીઓ જળસ્તર પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે અને કોઈપણ સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે તૈયાર રહેવા સૂચના આપી છે.
આ કુદરતી આપત્તિની અસર ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં પણ જોવા મળી છે. સરહદ પાર ચીનના વિસ્તારોમાં 3 લોકોના મોત અને 265 લોકો ગુમ થયાના અહેવાલ છે. બંને દેશોની સરહદ પર બચાવ ટુકડીઓ ગુમ થયેલા લોકોની શોધખોળમાં જોડાઈ છે. આ ઘટના પર્યાવરણીય પરિવર્તનના પડકાર તરફ ધ્યાન દોરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, હિમાલયન ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયર ઝડપથી ઓગળી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓનું જોખમ વધારી શકે છે. આ સમયે બચાવ કામગીરી યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહી છે. સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર, સેના અને સ્વયંસેવક સંસ્થાઓ સંયુક્ત રીતે કામ કરી રહ્યા છે. ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનો સતત અપડેટ મેળવવા સ્થાનિક અધિકારીઓના સંપર્કમાં છે. આ વિનાશક ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન હિમાલયની નાજુક ઇકોસિસ્ટમ પર કેન્દ્રિત કર્યું છે.