નવરાત્રી શરૂ થતાં જ ભક્તોમાં મા અંબાના શ્રૃંગાર અને લાલ ચુંદડી અર્પણ કરવાનો ઉત્સાહ જોવા મળે છે. દુકાનોમાં લાલ ચુંદડીઓ વચ્ચે ભક્તો પસંદગી કરતા હોય છે. ત્યારે મનમાં સવાલ થાય છે: મા દુર્ગાને લાલ રંગની જ ચુંદડી કેમ ચઢાવવામાં આવે છે? ઘરમાં નાની મૂર્તિ હોય તો શું નાની ચુંદડી ચઢાવી શકાય? અને ચુંદડી અર્પણ કરવાની સાચી રીત કઈ છે?
મા દુર્ગાને શક્તિનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરાઓમાં લાલ રંગ શક્તિ, સાહસ અને સૌભાગ્ય સાથે જોડાયેલો છે. તેથી દેવીની પૂજામાં લાલ ચુંદડીનું વિશેષ સ્થાન છે. ચુંદડી ચઢાવવી એ દેવીને વસ્ત્ર અર્પણ કરવાનો અને તેમનો શ્રૃંગાર કરવાનો એક માર્ગ છે. ભક્તો સાથે પોતાની પ્રાર્થના પણ ધરાવે છે — કોઈ સુખ-શાંતિ માટે, કોઈ મુશ્કેલ સમયમાં હિંમત માટે, તો કોઈ મનની ઈચ્છા પૂરી થવા પર આભાર વ્યક્ત કરવા.
ઘણા ભક્તો દેવીના દર્શન કરવા જતી વખતે ચુંદડી ખૂબ ધ્યાનથી સાચવીને રાખે છે અને મંદિરમાં શ્રદ્ધાથી અર્પણ કરે છે. આ નાના કામમાં તેમનો માતાજી પ્રત્યેનો લગાવ દેખાય છે. મહત્વનું એ છે કે મા દુર્ગાને નાની ચુંદડી પણ અર્પણ કરી શકાય છે. ઘરની નાની મૂર્તિ કે તસવીર માટે નાની ચુંદડી અનુકૂળ રહે છે. મોટી ચુંદડી જ ચઢાવવી જોઈએ, એવો કોઈ કડક નિયમ બધા ઘરો અને મંદિરો પર લાગુ પડતો નથી.
ધારો કે તમારા પૂજા ઘરમાં માતાજીની નાની મૂર્તિ છે. તેના પર બહુ મોટી ચુંદડી ઓઢાડવાથી દેવીનો ચહેરો અને બાકીનો શ્રૃંગાર ઢંકાઈ શકે છે. આવામાં મૂર્તિના કદ મુજબ ચુંદડી પસંદ કરવી વધુ સારી રહેશે, જેથી તેને સરળતાથી ઓઢાડી શકાય અને પૂજાની જગ્યા પણ વ્યવસ્થિત રહે.
મંદિરમાં ચુંદડી અર્પણ કરવી હોય તો ત્યાંની વ્યવસ્થા મુજબ ચાલવું. કેટલાક મંદિરોમાં પૂજારી ભક્તોએ આપેલી ચુંદડી સ્વીકારે છે, જ્યારે ક્યાંક વસ્ત્ર અર્પણ કરવાના અલગ નિયમો હોય છે. ઘરમાં કુળદેવીની પૂજાની કોઈ વિશેષ પરંપરા હોય તો તેનું પણ ધ્યાન રાખવું.
નવરાત્રી દેવી ઉપાસનાનો પર્વ છે. આ દિવસોમાં માતાજી પાસે સાહસ, સદ્બુદ્ધિ અને જીવનમાં મંગળની કામના કરવામાં આવે છે. લાલ રંગને પરંપરાગત રીતે ઊર્જા, શક્તિ અને શુભતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેથી દેવીના વસ્ત્રો, ચુંદડી, રોલી (કંકુ) અને ફૂલોમાં આ રંગ ખૂબ જોવા મળે છે. લગ્નના જોડાથી લઈને પૂજાના કંકુ સુધી લાલ રંગ ઘણી જગ્યાએ હાજર રહે છે. આપણી સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓમાં તેનો સંબંધ સૌભાગ્ય અને ઉત્સવ સાથે પણ છે. જો કે, દેવીના અલગ-અલગ સ્વરૂપો અને સ્થાનિક પરંપરાઓમાં બીજા રંગોના વસ્ત્રો પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે. તમારા ઘરમાં જે રીતે પૂજા થતી આવી હોય, તે પરંપરા મુજબ શ્રૃંગાર કરી શકો છો.
ચુંદડી લેતા પહેલા ઘરની મૂર્તિ કે તસવીરનું કદ ધ્યાનમાં રાખી લો. દુકાન પર ફક્ત ચમક જોઈને પસંદ કરશો તો પછીથી તેને ઓઢાડવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. સાફ અને સારી સ્થિતિવાળી ચુંદડી લો. તે ક્યાંયથી કાપેલી કે ફાટેલી ન હોવી જોઈએ. કાપડની કિનારી એવી હોય, જેને સરળતાથી સંભાળી શકાય. નાની મૂર્તિ પર ભારે સજાવટ રાખવી મુશ્કેલ બની શકે છે. જો ફોટો માટે ચુંદડી પસંદ કરી રહ્યા હોવ તો હળવા વજનના કાપડ વધુ અનુકૂળ હોઈ શકે છે. કિંમતને લઈને નકામું દબાણ ન લો. તમારા બજેટમાં ચુંદડી પસંદ કરો. સાદી ચુંદડીથી પણ માતાજીનો સુંદર શ્રૃંગાર કરી શકાય છે.
પૂજા સમયે સાફ હાથે ચુંદડી લો અને માતાજીનું સ્મરણ કરતા અર્પણ કરો. મૂર્તિ પર ચુંદડી ધીમેથી ઓઢાડો. તેને એવી રીતે રાખો કે દેવીનો ચહેરો દેખાતો રહે અને બાકીનો શ્રૃંગાર પણ સરખી રીતે રહે. જો તસવીર પર ચુંદડી મૂકી રહ્યા હોવ તો તેને ઉપર કે કિનારીઓ પર વ્યવસ્થિત કરી શકો છો. તસવીરને ઢાંકવાથી કે તેના ફ્રેમ પર જરૂર કરતાં વધુ વજન નાખવાથી બચો. ચુંદડીના ખુલ્લા છેડા દીવા અને સળગતી ધૂપથી દૂર રાખો. મંદિરમાં જાતે ચુંદડી ઓઢાડવાની પરવાનગી ન હોય તો તેને પૂજારીને સોંપી દો અને ત્યાંની પરંપરા મુજબ પૂજા કરાવો.