નવરાત્રીના સાતમા દિવસે દેવી કાલરાત્રિની પૂજા કરવામાં આવે છે. હિન્દુ માન્યતા મુજબ, મા કાલરાત્રિનું સ્વરૂપ ભયાનક છે — તેમને ત્રણ આંખો અને વિખરાયેલા વાળ છે. તેઓ ગધેડા પર સવાર થાય છે અને તેમના ચાર હાથ છે. એક હાથમાં લોખંડનું શસ્ત્ર અને બીજા હાથમાં તલવાર છે. ત્રીજો હાથ અભય મુદ્રામાં છે અને ચોથો વર મુદ્રામાં, જેના દ્વારા તેઓ ભક્તોને ઇચ્છિત વરદાન આપે છે.
સનાતન પરંપરામાં દેવી કાલરાત્રિની પૂજા કાલી, મહાકાલી, ભદ્રકાલી, ભૈરવી અને ચંડી જેવા નામોથી પણ કરવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે સાતમા નોરતે તેમની પૂજા કરવાથી નકારાત્મક ઊર્જાનો નાશ થાય છે અને સકારાત્મક ઊર્જા ઉત્પન્ન થાય છે. ભક્ત ધૂપ અને દીવાથી આરતી કરે અને પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરે તો દેવી ઝડપથી પ્રસન્ન થાય છે, એવી માન્યતા છે.
હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર સાતમા નોરતે મન સહસ્રાર ચક્રમાં સ્થિત હોય છે. કહેવાય છે કે આ દિવસે મન દેવીમાં પૂર્ણપણે કેન્દ્રિત થાય છે, જેનાથી સાધકના દુઃખ, પીડા અને મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે.
પૂજાની વિધિ: સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો. દેવીનું ધ્યાન કરો અને મંદિર કે પૂજા સ્થાન સાફ કરો. માતા સામે ઘીનો દીવો પ્રગટાવો. તેમને લાલ રંગ પ્રિય હોવાથી લાલ ફૂલ ચઢાવો. ગોળ કે ગોળની બનેલી વસ્તુઓ, ધૂપ, સુગંધ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો. આરતી કરો. દુર્ગા સપ્તશતી કે દુર્ગા ચાલીસાનો પાઠ કરો અને ચંદન કે રુદ્રાક્ષની માળાથી મંત્રનો જાપ કરો.
પૂજા મંત્ર: लम्बोष्ठी कर्णिकाकर्णी तैलाभ्यक्त शरीरिणी। वामपादोल्लसल्लोह लताकण्टकभूषणा। वर्धन मूर्धध्वजा कृष्णा कालरात्रिर्भयङ्करी।
પુરાણો મુજબ શુંભ, નિશુંભ અને રક્તબીજનો નાશ કરવા દેવીએ કાલરાત્રિનું રૂપ ધારણ કર્યું હતું. તેમનો રંગ કાળો હોવાથી તેમને કાલરાત્રિ કહેવામાં આવે છે. તેમના ગળાની માળા વીજળીની જેમ ચમકે છે. તેમને શુભકારી, મહાયોગીશ્વરી અને મહાયોગિની તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેમનું સ્વરૂપ ભયાનક ભલે લાગે, પણ ભક્તો પ્રત્યે તેઓ અત્યંત દયાળુ અને કરુણાળુ માનવામાં આવે છે.