લાંબા આયુષ્યનું રહસ્ય શું છે? આ સવાલ પૂછો તો મોટાભાગના લોકો કહેશે—સારું ખાવું, દરરોજ કસરત કરવી અને પૂરતી ઊંઘ લેવી. પણ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ એન્ડ્રુ હ્યૂબરમેન કહે છે કે આ યાદીમાં એક વસ્તુ વધારે ઉમેરવી જોઈએ—સવારનો સૂર્યપ્રકાશ. તેમના કહેવા પ્રમાણે, સવારનો તડકો ફક્ત આપણને જગાડતો નથી, પણ શરીરની બાયોલોજિકલ ઘડિયાળને યોગ્ય સમય પર સેટ કરે છે.
આજે આપણામાંથી ઘણા લોકો સવારે આંખ ખૂલતાં જ સૂર્યપ્રકાશને બદલે મોબાઇલ સ્ક્રીન જુએ છે. દિવસની શરૂઆત નોટિફિકેશન અને સોશિયલ મીડિયાથી થાય છે. જ્યારે સવારનો સૂર્યપ્રકાશ બોડી ક્લોકને સેટ કરવામાં અને શરીરને આખા દિવસ માટે તૈયાર કરવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આ અંગે ડૉ. અતુલ અરોરા, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, ધર્મશિલા નારાયણા હૉસ્પિટલ, દિલ્હી સાથેની વાતચીતમાં કેટલાક મહત્ત્વના મુદ્દા સામે આવ્યા.
પ્રશ્ન: શું સૂર્યપ્રકાશથી લોન્જિવિટી વધે છે?
જવાબ: હા, અનેક સંશોધનો દર્શાવે છે કે જે લોકો નિયમિતપણે સવારનો તડકો લે છે, તેમના શરીરની ઘણી પ્રક્રિયાઓ વધુ સારી રીતે કાર્ય કરે છે, જે હેલ્ધી એજિંગને ટેકો આપે છે. પરંતુ તડકો કોઈ જાદુઈ દવા નથી, જે સીધી રીતે ઉંમર વધારી દે. તે હેલ્ધી લિવિંગનો એક ભાગ છે.
પ્રશ્ન: શું કોઈપણ સમયે તડકામાં રહેવું સારું છે?
જવાબ: ના. સવારનો તડકો શરીરને જણાવે છે કે દિવસ શરૂ થઈ ગયો છે. તેનાથી બોડી ક્લોક સેટ થાય છે, કોર્ટિસોલનો કુદરતી સવારનો સ્પાઇક થાય છે અને રાત્રે મેલાટોનિન (ઊંઘનું હોર્મોન) યોગ્ય સમયે રિલીઝ થાય છે. જોકે બપોરના તીવ્ર તડકાથી વિટામિન D બની શકે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી તેના સંપર્કમાં રહેવાથી સનબર્ન અને સ્કિન કેન્સરનું જોખમ પણ વધી શકે છે.
પ્રશ્ન: સવારના તડકાથી શરીરમાં શું ફેરફાર થાય છે?
જવાબ: સવારનો તડકો ઘણા હોર્મોન્સનું સમયચક્ર નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે. તેની અસર ભૂખ, પાચન, ઊર્જાના ઉપયોગ, મૂડ અને રાત્રિની ઊંઘ પર પડે છે. જે લોકો નિયમિતપણે સવારનો તડકો લે છે, તેમનામાં ઊંઘની પેટર્ન, આખા દિવસની ઊર્જા અને માનસિક કાર્યક્ષમતા વધુ સારી હોય છે.
પ્રશ્ન: સવારનો તડકો બોડી ક્લોકને કેવી રીતે રીસેટ કરે છે?
જવાબ: મગજ, લિવર, હૃદય અને પાચનતંત્રની પોતાની અલગ બોડી ક્લોક હોય છે. મોડી રાત સુધી સ્ક્રીન જોવાથી, અનિયમિત ઊંઘ લેવાથી અને કુદરતી પ્રકાશના અભાવના કારણે તેમની ટાઇમિંગ બગડી શકે છે. સવારનો સૂર્યપ્રકાશ આખા શરીરને એકસરખો સમય સંકેત આપે છે, જેથી શરીરના અલગ-અલગ અંગો એક જ ટાઇમટેબલ પ્રમાણે કામ કરવા લાગે છે. ઊંઘવા, જાગવા, ખાવા અને ઊર્જાનો ઉપયોગ કરવાની ટાઇમિંગ સુધરે છે. તેથી વૈજ્ઞાનિકો સવારના સૂર્યપ્રકાશને શરીરનું 'કુદરતી રીસેટ બટન' માને છે.
પ્રશ્ન: બોડી ક્લોક બગડવાના સંકેતો કયા છે?
જવાબ: આ સંકેતો ધીમે-ધીમે દેખાય છે, તેથી લોકો તેને સામાન્ય થાક કે ખરાબ દિનચર્યાની અસર માનીને નજરઅંદાજ કરે છે. જો ઊંઘવા-જાગવામાં, ભૂખ લાગવામાં કે એનર્જી લેવલમાં સમસ્યા થઈ રહી હોય, તો તે બોડી ક્લોકમાં ગડબડનો સંકેત હોઈ શકે છે.
પ્રશ્ન: બોડી ક્લોક સુધારવા શું કરવું?
જવાબ: શરીરની આંતરિક ઘડિયાળને રીસેટ કરવાની સૌથી અસરકારક રીત એ છે કે તેને દરરોજ એકસરખા સંકેતો મળે. તેમાં સવારનો તડકો સૌથી મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. નિયમિત રૂટિન અપનાવવાથી શરીર ધીમે-ધીમે પોતાની કુદરતી લય (સર્કેડિયન રિધમ)માં પાછું ફરી શકે છે.
પ્રશ્ન: સવારે તડકો લેવાથી રાત્રે સારી ઊંઘ કેવી રીતે આવે છે?
જવાબ: સવારનો સૂર્યપ્રકાશ આંખો દ્વારા મગજ સુધી પહોંચીને શરીરને જણાવે છે કે દિવસ શરૂ થઈ ગયો છે. શરીર આ માહિતીના આધારે રાત્રે ઊંઘવાનો સમય નક્કી કરે છે. આમ, સવારનો તડકો સારી ઊંઘ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, મેટાબોલિક હેલ્થ અને સ્વસ્થ વૃદ્ધાવસ્થા સાથે જોડાયેલો છે.