આજના ડિજિટલ યુગમાં સવારે ઉઠતાં જ મોબાઈલ ફોન ચેક કરવો ઘણા લોકોની દિનચર્યાનો ભાગ બની ગયો છે. કેટલાક લોકો વોટ્સએપ મેસેજ, ઈમેલ અને સોશિયલ મીડિયા અપડેટ્સ તપાસે છે, તો કેટલાક લોકો દિવસની શરૂઆત સમાચાર વાંચીને કરે છે. જોકે, સવારની આ આદત તમારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને તણાવના સ્તરને કેવી અસર કરી શકે છે, તે જાણવું જરૂરી છે.
ખાસ કરીને, જો દિવસની શરૂઆત કામના દબાણ, નકારાત્મક સમાચાર અથવા ચિંતાજનક સંદેશાઓથી થાય, તો કેટલાક લોકોમાં તણાવ અને બેચેની વધી શકે છે. લાંબા સમય સુધી રહેતો તણાવ, ઊંઘની અછત અને બિનઆરોગ્યપ્રદ જીવનશૈલી હૃદયના સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરી શકે છે.
સવારે ઉઠતાં જ ફોન ચેક કરવાની આદત કેમ વધી રહી છે?
સવારે ઉઠ્યા પછી તરત જ મોબાઈલ ફોન તપાસવા પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને ઓફિસના ઈમેલ અને કામ સંબંધિત સંદેશાઓ તપાસવાની ઉતાવળ હોય છે, જ્યારે અન્ય લોકો પરિવારના મેસેજ, સોશિયલ મીડિયા અપડેટ્સ અને રાતોરાત બનેલી ઘટનાઓ વિશે જાણવા માટે ફોનનો ઉપયોગ કરે છે. ધીમે ધીમે આ આદત એટલી સામાન્ય બની જાય છે કે ઘણા લોકો વિચાર્યા વિના જ મોબાઈલ સ્ક્રીન જોવા લાગે છે.
ફોન પર મળતી નવી સૂચનાઓ, મેસેજ અને અપડેટ્સ વારંવાર ફોન ચેક કરવાની આદતને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. જો મોબાઈલ ફોન હંમેશાં પથારીની નજીક રાખવામાં આવે, તો ઉઠતાની સાથે જ તેને હાથમાં લેવાની શક્યતા પણ વધી જાય છે. જોકે, ફોનનો ઉપયોગ હંમેશાં તણાવનું કારણ બને એવું નથી. પરિવારના સભ્યોના સકારાત્મક સંદેશાઓ અથવા મનપસંદ સંગીત દિવસની સારી શરૂઆત કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. સમસ્યા ત્યારે ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે દિવસની શરૂઆત જ કામના દબાણ, નકારાત્મક સમાચાર અથવા ચિંતાજનક માહિતીથી થાય.
તણાવપૂર્ણ સમાચાર શરીરમાં તણાવની પ્રતિક્રિયા કેવી રીતે પેદા કરે છે?
સવારે ઉઠતાની સાથે જ જો તમને કામના દબાણને લગતો ઈમેલ, નાણાકીય મુશ્કેલીઓના સમાચાર અથવા કોઈ ચિંતાજનક સંદેશ મળે, તો તેની અસર તમારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં મગજ સંભવિત પડકાર અથવા જોખમ તરીકે પરિસ્થિતિનું અર્થઘટન કરી શકે છે અને શરીરમાં તણાવની પ્રતિક્રિયા સક્રિય થઈ શકે છે. જોકે, તેની અસર વ્યક્તિની માનસિક સ્થિતિ અને અગાઉથી રહેલા તણાવના સ્તર પર પણ આધાર રાખે છે.
તણાવની સ્થિતિમાં શરીરમાં એડ્રેનાલિન જેવા હોર્મોન્સનું સ્તર વધી શકે છે. તેના કારણે હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસ લેવાની ગતિ વધી શકે છે, જ્યારે બ્લડ પ્રેશરમાં પણ અસ્થાયી વધારો થઈ શકે છે. આ શરીરની કુદરતી ‘ફાઇટ ઓર ફ્લાઇટ’ પ્રતિક્રિયાનો ભાગ છે, જે જોખમ અથવા પડકારનો સામનો કરવા માટે શરીરને તૈયાર કરે છે.
અમેરિકન હાર્ટ એસોસિયેશનના જણાવ્યા અનુસાર, તણાવ દરમિયાન શરીરમાં થતી પ્રતિક્રિયાઓ હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરમાં અસ્થાયી વધારો કરી શકે છે. જો તણાવ લાંબા સમય સુધી રહે અને તેની સાથે ઊંઘની અછત તથા અન્ય બિનઆરોગ્યપ્રદ આદતો જોડાય, તો તે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. જોકે, સવારે મોબાઈલ પર નકારાત્મક સમાચાર વાંચવાથી સીધો હૃદયરોગ થાય છે એવું સાબિત થયું નથી.
ચિંતા અને તણાવથી હૃદયના ધબકારા કેમ વધી શકે છે?
જૉન હોપકિન્સ મેડિસિનના આરોગ્યલક્ષી માર્ગદર્શન મુજબ, ચિંતા અથવા તણાવની સ્થિતિમાં શરીરની સહાનુભૂતિશીલ નર્વસ સિસ્ટમ સક્રિય થઈ શકે છે. તેના કારણે હૃદય ઝડપથી ધબકવા લાગે છે અને બ્લડ પ્રેશરમાં અસ્થાયી વધારો થઈ શકે છે. આ દરમિયાન કેટલાક લોકોને હૃદયના ધબકારા વધી જવા, હથેળીઓમાં પરસેવો થવો, બેચેની અનુભવવી અથવા શ્વાસ ઝડપી થવો જેવા લક્ષણો પણ થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, સવારે ઉઠ્યા પછી ઓફિસની સમયમર્યાદા, નાણાકીય જવાબદારીઓ અથવા કોઈ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ અંગેનો મેસેજ વાંચવાથી વ્યક્તિ તણાવ અનુભવી શકે છે. સામાન્ય રીતે, તણાવ ઓછો થતાં હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર ફરી સામાન્ય સ્તરે આવી શકે છે. જોકે, જો વારંવાર ધબકારા વધવાની સમસ્યા થાય અથવા તેની સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે ચક્કર આવવા જેવાં લક્ષણો દેખાય, તો તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.
મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ ઊંઘની ગુણવત્તાને કેવી અસર કરે છે?
મોબાઈલ ફોનનો વધુ પડતો ઉપયોગ, ખાસ કરીને રાત્રે મોડે સુધી સ્ક્રીન જોવાની આદત, ઊંઘના સમય અને ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે. રાત્રે વારંવાર સૂચનાઓ તપાસવી અથવા સોશિયલ મીડિયા પર લાંબો સમય વિતાવવો ઊંઘમાં વિક્ષેપ પેદા કરી શકે છે. પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી દિવસ દરમિયાન થાક, ચીડિયાપણું અને તણાવમાં વધારો થઈ શકે છે.