ઘણા લોકો રાત્રે 7 થી 9 કલાકની ઊંઘ લેવા છતાં સવારે ઊઠતાં જ થાક અને નબળાઈ અનુભવે છે. આ સમસ્યા માત્ર ઊંઘની કમીને કારણે નથી હોતી; શરીરમાં કેટલાક જરૂરી પોષક તત્વો અને વિટામિન્સની ઉણપ પણ તેનું કારણ બની શકે છે. આ લેખમાં આવા બે મુખ્ય કારણો અને તેના નિવારણ વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે.
આયર્નની ઉણપ અને તેની અસરો
શરીરમાં આયર્ન હિમોગ્લોબિન બનાવવા માટે જરૂરી છે. હિમોગ્લોબિન લોહી દ્વારા શરીરના તમામ અંગો સુધી ઓક્સિજન પહોંચાડે છે. જ્યારે આયર્નની ઉણપ હોય ત્યારે પૂરતું હિમોગ્લોબિન બનતું નથી અને અંગોને ઓક્સિજન મળતો નથી. પરિણામે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, માથું દુખવું, ચક્કર આવવા અને સતત થાક લાગવા જેવા લક્ષણો દેખાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ત્વચા પીળી પડવી અને વાળ ખરવા જેવી સમસ્યા પણ થઈ શકે છે. આ ઉણપ ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં માસિક સ્રાવ દરમિયાન વધુ રક્તસ્ત્રાવ થવાથી અથવા આહારમાં પોષણની કમીને કારણે વધુ જોવા મળે છે. આ કમી પૂરી કરવા માટે રોજિંદા આહારમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી અને કઠોળનો સમાવેશ કરવો જોઈએ.
વિટામિન B12ની ઉણપ પણ જવાબદાર
વિટામિન B12 લાલ રક્તકણો બનાવવા અને જ્ઞાનતંતુઓને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. જો શરીરમાં આ વિટામિનની ઉણપ હોય તો દિવસભર સુસ્તી, નબળાઈ અને કોઈ પણ કામ કરવાની ઈચ્છા ન થવી જેવી તકલીફો થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત હાથ અને પગના તળિયામાં ઝણઝણાટી થવી, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડવી અને જીભમાં દુખાવો થવો એ પણ વિટામિન B12ની ઉણપના લક્ષણો છે. આ ઉણપ દૂર કરવા માટે દૂધ, દહીં, પનીર અને ઈંડાનો આહારમાં સમાવેશ કરવો જોઈએ. કેટલીકવાર શરીર ખોરાકમાંથી આ વિટામિન યોગ્ય રીતે શોષી શકતું નથી, ત્યારે પણ આ સમસ્યા સર્જાય છે.
થાક અને સુસ્તી દૂર કરવાના સરળ ઉપાયો
થાકથી છુટકારો મેળવવા માટે સૌથી પહેલા દિનચર્યા અને ખાણીપીણીની આદતો સુધારવી પડશે. દરરોજ સંતુલિત આહાર લો જેમાં પ્રોટીન, ફળો, વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ પૂરતા પ્રમાણમાં હોય. શરીરને હાઈડ્રેટ રાખવા માટે દિવસ દરમિયાન પુષ્કળ પાણી પીવું જરૂરી છે. રાત્રે સૂવાનો અને સવારે જાગવાનો ચોક્કસ સમય નક્કી કરીને તેનું પાલન કરો. સૂતા પહેલા મોબાઈલ ફોન કે ટીવીનો ઉપયોગ ટાળો, જેથી મગજ શાંત રહે અને ઊંઘ સારી આવે. દરરોજ હળવી કસરત કરવી અથવા સવારે ચાલવા જવાથી શરીરની ચપળતામાં વધારો થાય છે.
તબીબી સલાહ
ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે સતત થાક માત્ર વિટામિન કે આયર્નની ઉણપને કારણે જ નથી હોતો. કેટલીકવાર આ પાછળ થાઇરોઇડની સમસ્યા, એનિમિયા, માનસિક તણાવ, સ્લીપ એપનિયા અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય સંબંધી તકલીફ પણ છુપાયેલી હોઈ શકે છે. તેથી, જો પૂરતો આરામ અને સારો આહાર લેવા છતાં થાક અઠવાડિયાઓ સુધી ચાલુ રહે, તો ઘરગથ્થુ ઉપાયો પર આધાર રાખવાને બદલે નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. સાચા કારણની જાણકારી પછી જ યોગ્ય સારવાર અસરકારક સાબિત થશે.