ભારતમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું હવે વિદાયના તબક્કામાં છે. સામાન્ય રીતે આ સમયે હવામાન ધીમે ધીમે સૂકું થવું જોઈએ, પણ આ વર્ષે સ્થિતિ અલગ છે. દેશના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં અચાનક હવામાન પલટાઈ ગયું છે. ઘણા વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ, તોફાન અને તેજ પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે.
હવામાન વિભાગ (IMD) એ 20થી વધુ રાજ્યો માટે વરસાદની ચેતવણી જારી કરી છે. જેમાં ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, દિલ્હી-એનસીઆર, હિમાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, પંજાબ, પૂર્વી રાજસ્થાન, બિહાર, ઝારખંડ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા તથા પૂર્વોત્તરના આસામ, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, મણિપુર, મિઝોરમ અને ત્રિપુરાના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. આ રાજ્યોમાં મધ્યમથી ભારે વરસાદની આગાહી છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં આ પલટાની સૌથી વધુ અસર દેખાઈ રહી છે. મુશળધાર વરસાદને કારણે ઘણા જિલ્લાઓમાં જનજીવન ખોરવાઈ ગયું છે. લખનૌ, બાંદા અને બહરાઈચ સહિત અનેક જગ્યાએ ધોરણ 12 સુધીની શાળાઓમાં રજા જાહેર કરાઈ છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં રેડ એલર્ટ પણ જારી કરાયું છે, જેમાં પાણી ભરાવા અને પૂરની ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
પડોશી રાજ્ય ઉત્તરાખંડમાં પણ ભારે વરસાદની ચેતવણી છે. રાજ્યનો મોટો ભાગ પર્વતીય છે, તેથી ભારે વરસાદને લીધે ભૂસ્ખલન અને અચાનક પૂરનું જોખમ વધે છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, આ અચાનક ફેરફાર પાછળ બંગાળની ખાડીમાં વિકસેલું ડીપ ડિપ્રેશન અથવા લો-પ્રેશર સિસ્ટમ મુખ્ય કારણ છે. આ સિસ્ટમ ઓડિશા અને છત્તીસગઢથી શરૂ થઈને ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશ તરફ ધીમે ધીમે આગળ વધી રહી છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓ આ પ્રણાલીને "વહેતા નળ" સાથે સરખાવે છે, કારણ કે તે બંગાળની ખાડીમાંથી સતત ભેજ ખેંચીને વાતાવરણમાં ઠાલવે છે, જે વરસાદી વાદળોને ફરી ભરી દે છે.
આ ડિપ્રેશનની સાથે ઉત્તર પ્રદેશના પર્વતીય વિસ્તારોમાં પશ્ચિમી વિક્ષેપો (વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ) પણ સક્રિય છે. જ્યારે બંગાળની ખાડીમાંથી આવતા ભેજયુક્ત પવનો ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાથી આવતા ઠંડા પશ્ચિમી વિક્ષેપો સાથે મળે છે, ત્યારે બંને સિસ્ટમો ટકરાઈને મોટો વરસાદી માહોલ ઊભો કરે છે.
દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાએ ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોમાંથી વિદાય લેવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી, પણ બંગાળની ખાડીમાંથી મળેલા નવા ભેજને કારણે વાતાવરણમાં ફરી ભેજ વધી ગયો છે. આ જ કારણ છે કે ચોમાસાની સંપૂર્ણ વિદાય લગભગ એક અઠવાડિયા માટે અસ્થાયી રૂપે અટકી ગઈ છે. તેથી, જ્યાં લોકોએ સૂકું હવામાન અનુભવવાનું શરૂ કર્યું હતું, ત્યાં હવે અચાનક વરસાદ, તોફાન અને ઠંડા પવનો ફૂંકાઈ રહ્યા છે.