સત્ય. સાહસ. સંકલ્પ.

કરાચીમાં પ્રેમની નિશાની: હિન્દુ ઉદ્યોગપતિએ પત્ની માટે બનાવ્યો 'પાકિસ્તાનનો તાજમહેલ'

કરાચીમાં પ્રેમની નિશાની: હિન્દુ ઉદ્યોગપતિએ પત્ની માટે બનાવ્યો 'પાકિસ્તાનનો તાજમહેલ'

કરાચીના ક્લિફ્ટન કિનારે આવેલી એક ભવ્ય ઈમારત ગુલાબી અને પીળા પથ્થરોથી બનેલી છે. આ ઈમારત મોહટ્ટા પેલેસ તરીકે ઓળખાય છે અને લોકો તેને પાકિસ્તાનનો તાજમહેલ પણ કહે છે. મુઘલ બાદશાહ શાહજહાંએ પોતાની બેગમની યાદમાં તાજમહેલ બનાવ્યો હતો, પરંતુ આ મહેલ સિંધના પ્રખ્યાત હિન્દુ ઉદ્યોગપતિ સેઠ શિવ રતન ચંદ્ર મોહટ્ટાએ પોતાની બીમાર પત્નીના સ્વાસ્થ્ય માટે બનાવડાવ્યો હતો. તેમણે પત્નીને તાજી હવા મળે તે માટે તેમના જીવનકાળ દરમિયાન જ આ મહેલનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.

સેઠ શિવ રતન ચંદ્ર મોહટ્ટા મારવાડી સમુદાયના જાણીતા ઉદ્યોગપતિ હતા. તેમણે કરાચીમાં લોખંડના કારખાના અને સિંધના ખદરો વિસ્તારમાં ખાંડ મિલની સ્થાપના કરી હતી. 1939માં ખાંડના પરિવહન માટે તેમણે ખાનગી રેલવે લાઇન પણ નાખી હતી. તેમના નાના ભાઈ ગોપાલ ગોરધન દાસ મોહટ્ટાએ કરાચીના પ્રખ્યાત હિન્દુ જિમખાનાનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. આ પરિવારે શહેરના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે.

મોહટ્ટા પેલેસના નિર્માણ પાછળ કોઈ વ્યાવસાયિક ઉદ્દેશ નહોતો, પરંતુ પત્ની પ્રત્યેનો ઊંડો પ્રેમ હતો. તેમની પત્ની ગંભીર બીમારી સામે લડી રહ્યા હતા, અને ડોક્ટરોએ તેમને સમુદ્ર કિનારેની ચોખ્ખી અને તાજી હવામાં રહેવાની સલાહ આપી હતી. સેઠ મોહટ્ટાએ પત્નીના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થાય તે માટે ક્લિફ્ટનના દરિયાકિનારે ભવ્ય રહેણાંક બંગલો બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો, જે આગળ જતાં સ્થાપત્યકળાનો ઉત્તમ નમૂનો બની ગયો.

1927માં તૈયાર થયેલી આ ઈમારતનો નકશો પ્રખ્યાત વાસ્તુકાર અહમદ હુસૈન આગાએ બનાવ્યો હતો, જેમને ખાસ જયપુરથી કરાચી બોલાવવામાં આવ્યા હતા. તેમણે હિન્દુ જિમખાના અને ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ જેવી ઈમારતોની ડિઝાઇન પણ બનાવી હતી. મોહટ્ટા પેલેસ એંગ્લો-મુઘલ અને રાજસ્થાની શૈલીમાં બનાવવામાં આવ્યો છે. તેના નિર્માણમાં જોધપુરથી લાવવામાં આવેલા ગુલાબી પથ્થરો અને સ્થાનિક ગિજરી વિસ્તારના પીળા પથ્થરોનો સુંદર સંગમ જોવા મળે છે.

ત્રણ માળના આ પેલેસની સુંદરતા તેના વિશાળ ઘુમ્મટો, નકશીદાર મહેરાબો, મિનારાઓ અને રંગીન ટાઇલોથી ઝળકે છે. તેમાં બર્માના મજબૂત ટીક વૂડ (સાગ)નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે અને દીવાલો પર મોર તથા ગલગોટાના ફૂલોનું નકશીકામ કરવામાં આવ્યું છે. એક સમયે તેની છત પર એક સુંદર મંદિર પણ હતું. મહેલની અંદરથી નજીકના મંદિર સુધી જવા માટે એક ગુપ્ત સુરંગ બનાવવામાં આવી હતી, જેથી પરિવારના લોકો સુરક્ષિત રીતે પૂજા કરી શકે. પછી આ સુરંગ બંધ કરી દેવામાં આવી.

1947માં પાકિસ્તાન બન્યા પછી સેઠ શિવ રતન મોહટ્ટા કરાચીમાં જ રહેવા માંગતા હતા, પરંતુ નવા વહીવટી તંત્રના દબાણને કારણે તેમણે શહેર છોડવું પડ્યું. સરકાર વિદેશ મંત્રાલયની ઓફિસ બનાવવા માટે તેમની આ પ્રિય ઈમારતને હસ્તગત કરવા માંગતી હતી. જ્યારે તેમને મહેલ ખાલી કરવા કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે દુઃખ અને સ્વાભિમાન સાથે મહેલની ચાવીઓ પોતાના મેનેજરને સોંપી દીધી અને ભાવુક સંદેશ છોડીને મુંબઈ ચાલ્યા ગયા.

પાકિસ્તાનના વરિષ્ઠ અધિકારી સૈયદ હાશિમ રઝાના સંસ્મરણો અનુસાર, 14 ઓગસ્ટની સાંજે ગવર્નર જનરલ હાઉસમાં એક સમારોહ દરમિયાન સેઠ મોહટ્ટાએ મોહમ્મદ અલી જીન્નાને પોતાના પસંદગીના ઘરને બચાવવા માટે વ્યક્તિગત વિનંતી કરી હતી. જોકે, જીન્નાએ આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવામાં અસમર્થતા દર્શાવી. આખરે, આ ઈમારતમાં વિદેશ મંત્રાલયની ઓફિસ ખોલી દેવામાં આવી. ક્લિફ્ટન તે સમયે શહેરથી દૂર હોવાના કારણે કર્મચારીઓ માટે સદર એમ્પ્રેસ માર્કેટથી વિશેષ બસ સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી. પાછળથી જ્યારે રાજધાની ઈસ્લામાબાદ ખસેડવામાં આવી, ત્યારે આ ઐતિહાસિક પેલેસ લાંબા સમય સુધી ઉપેક્ષિત રહ્યો.