પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે મંગળવારે એક મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ. આ બેઠકમાં બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધો, આર્થિક સહકાર, ઊર્જા સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા સહિતના અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. આ બેઠકને ભારત-રશિયા વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના સંદર્ભમાં અત્યંત અગત્યની ગણવામાં આવે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ચાલી રહેલા યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ અંગે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ માટે વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવાની સલાહ આપી હતી. ભારત શરૂઆતથી જ માનતું આવ્યું છે કે કોઈ પણ સંઘર્ષનો ઉકેલ યુદ્ધના મેદાનમાં નહીં, પરંતુ વાટાઘાટોના મેદાનમાં જ શક્ય છે. ભારતે ઘણી વખત જાહેર કર્યું છે કે તે યુક્રેન સંકટનો શાંતિપૂર્ણ અને રાજદ્વારી ઉકેલ ઇચ્છે છે. આ મુદ્દે ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે: તેણે ક્યારેય કોઈ પક્ષની નિંદા કરી નથી, પરંતુ સતત સંવાદ અને કાઉન્સિલ દ્વારા માર્ગ શોધવાની હિમાયત કરી છે.
આ બેઠક એવા સમયે થઈ છે જ્યારે યુક્રેનમાં યુદ્ધ ત્રીજા વર્ષમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં આ યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા કટોકટી, ખાદ્ય સુરક્ષા સંકટ અને આર્થિક મંદી જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે. આવા સંજોગોમાં ભારતની ભૂમિકા એક જવાબદાર વૈશ્વિક નાગરિક તરીકે રહી છે. ભારતે હંમેશાં રશિયા અને યુક્રેન બંને સાથે સંવાદ જાળવી રાખ્યો છે અને શાંતિના માર્ગને ટેકો આપ્યો છે.
ભારત-રશિયા સંબંધોની વાત કરીએ તો, આ દ્વિપક્ષીય ભાગીદારી દાયકાઓ જૂની છે. રશિયા ભારતનું વિશ્વસનીય સંરક્ષણ ભાગીદાર રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે રશિયા પાસેથી અશ્મિભૂત ઇંધણની આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે, જે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો છતાં ભારતે રશિયા સાથે વેપાર અને આર્થિક સંબંધો ચાલુ રાખ્યા છે, જે સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિનો પુરાવો છે. આ બેઠકમાં પણ આ મુદ્દાઓ પર વિગતવાર ચર્ચા થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર એક મધ્યસ્થી તરીકે ભૂમિકા ભજવી શકે છે. પીએમ મોદીએ અગાઉ યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી સાથે પણ વાતચીત કરી છે અને બંને પક્ષો સાથે સંવાદ ચાલુ રાખવાની ભારતની નીતિને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રશંસા મળી છે. આ બેઠક દ્વારા ભારતે ફરી એક વાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે યુદ્ધના અંત માટે રાજદ્વારી ઉપાયોમાં માને છે.
દરમિયાન, બંને નેતાઓએ બ્રિક્સ, SCO અને યુનાઇટેડ નેશન્સ જેવા બહુપક્ષીય મંચો પર સહયોગ વધારવા પર પણ ચર્ચા કરી હોવાનું સમજાય છે. ભારત અને રશિયા બંને બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાના હિમાયતી છે અને તેમણે સંયુક્ત રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં સુધારાની માંગ કરી છે. આ મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે સ્પષ્ટ સહમતિ છે.
આ બેઠક પછી ભારત-રશિયા સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે આગામી મહિનાઓમાં કેટલીક સંયુક્ત પહેલ થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને વેપાર, ઊર્જા, અવકાશ, પરમાણુ ઊર્જા અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે નવા કરારો થઈ શકે છે. જો કે, આ બેઠકની સૌથી મોટી અસર યુક્રેન સંઘર્ષના શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ માટે ભારતના સતત પ્રયત્નો તરીકે જોવામાં આવે છે.
આમ, આ બેઠક માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતે ફરી એક વાર સાબિત કર્યું છે કે તે સંઘર્ષોના નિરાકરણ માટે સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીને પ્રાથમિકતા આપે છે.