માથાનો દુખાવો થાય ત્યારે ઘણા લોકો તેને થાક કે તણાવની અસર સમજીને અવગણી દેતા હોય છે. પરંતુ દરેક માથાનો દુખાવો એકસરખો હોતો નથી. સામાન્ય માથાના દુખાવામાં ઘણીવાર માથા પર દબાણ કે ખેંચાણ અનુભવાય છે, જ્યારે માઇગ્રેનમાં ધબકારા જેવો દુખાવો, ઊબકા આવવા અને તેજ પ્રકાશ કે અવાજથી તકલીફ થવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. દુખાવો માથાના કયા ભાગમાં થાય છે, કેટલો સમય રહે છે અને તેની સાથે કયાં લક્ષણો દેખાય છે, તેના આધારે બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકાય છે.
માથાના કયા ભાગમાં દુખાવો થાય છે?
તણાવને કારણે થતા સામાન્ય માથાના દુખાવામાં ઘણીવાર માથાની બંને બાજુએ દુખાવો કે દબાણ અનુભવાય છે. એવું લાગે છે કે જાણે માથાની ચારે બાજુ કંઈક બાંધીને કસવામાં આવ્યું હોય. માઇગ્રેનમાં દુખાવો ઘણીવાર માથાની એક બાજુએ થાય છે. આ દુખાવો ધબકારા જેવો અનુભવાય છે અને કેટલીકવાર માથાની બંને બાજુએ પણ થવા લાગે છે. તેથી માત્ર દુખાવાની જગ્યા જોઈને માઇગ્રેનની ઓળખ કરી શકાતી નથી.
દુખાવાની સાથે દેખાય છે આ લક્ષણો
સામાન્ય માથાના દુખાવામાં હળવો કે મધ્યમ દુખાવો અને માથામાં ભારેપણું અનુભવાય છે. બીજી તરફ, માઇગ્રેનમાં દુખાવાની સાથે ઊબકા આવવા, ઊલટી થવી અને પ્રકાશ કે તેજ અવાજથી તકલીફ થવા જેવી સમસ્યાઓ પણ થાય છે. કેટલાક લોકોને માઇગ્રેન દરમિયાન શાંત અને અંધારા રૂમમાં આરામ કરવાનું મન થાય છે. ચાલવું, સીડી ચઢવી કે અન્ય સામાન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ કરવાથી દુખાવો વધી શકે છે.
માથાનો દુખાવો કેટલા સમય સુધી રહે છે?
તણાવને કારણે થતા માથાના દુખાવાની સમસ્યા લગભગ 30 મિનિટથી લઈને કેટલાંક કલાકો સુધી રહી શકે છે. તેની અવધિ દરેક વ્યક્તિમાં અલગ-અલગ હોય છે. માઇગ્રેનનો હુમલો સારવાર વિના 4 થી 72 કલાક સુધી ચાલી શકે છે. આ દરમિયાન દુખાવો ક્યારેક ઓછો તો ક્યારેક વધારે થતો રહે છે. જો માથાનો દુખાવો વારંવાર થતો હોય કે રોજિંદા કામકાજને અસર કરતો હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
માઇગ્રેન ઓરા શું છે?
માઇગ્રેનથી પીડાતા કેટલાક લોકોને માથાનો દુખાવો શરૂ થતાં પહેલાં કે દુખાવા દરમિયાન શરીરમાં કેટલાક ખાસ ફેરફારો અનુભવાય છે. તેને માઇગ્રેન ઓરા કહેવામાં આવે છે. આ દરમિયાન આંખોની સામે ચમકતો પ્રકાશ કે વાંકીચૂકી રેખાઓ દેખાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને નજર સામે ધબ્બા દેખાય છે અથવા હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી અનુભવાય છે. ક્યારેક બોલવામાં પણ મુશ્કેલી થઈ શકે છે. દરેક માઇગ્રેનના દર્દીને આવાં લક્ષણો થતાં નથી. પહેલીવાર અચાનક નજરમાં ફેરફાર, નબળાઈ કે બોલવામાં મુશ્કેલી થાય ત્યારે તેને માઇગ્રેન માનીને અવગણવું નહીં.
સામાન્ય માથાના દુખાવા અને માઇગ્રેન વચ્ચે કેવી રીતે તફાવત ઓળખવો?
માથામાં દબાણ કે ખેંચાણ સાથે થતો દુખાવો તણાવને કારણે થતા માથાના દુખાવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. બીજી તરફ, ધબકારા જેવો દુખાવો, ઊબકા આવવા, પ્રકાશ અને અવાજથી તકલીફ થવી કે શારીરિક પ્રવૃત્તિથી દુખાવો વધવો એ માઇગ્રેનના સંકેતો હોઈ શકે છે. તેમ છતાં, બંનેનાં કેટલાંક લક્ષણો એકબીજાં સાથે મળતાં આવે છે. સાચું કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટર લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસના આધારે તપાસ કરે છે.
ડિસ્ક્લેમર: દરેક તીવ્ર માથાનો દુખાવો માઇગ્રેન હોતો નથી અને દરેક માઇગ્રેનમાં માથાની એક જ બાજુએ દુખાવો થાય તે પણ જરૂરી નથી. લક્ષણો સમજવાથી ઓળખ કરવામાં મદદ મળે છે, પરંતુ યોગ્ય નિદાન માટે તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.