નવી દિલ્હી: આતંકવાદી કાવતરાના આરોપમાં તિહાડ જેલમાં બંધ અમેરિકી નાગરિક મેથ્યુ વેનડાઇક 24 સપ્ટેમ્બરે જેલમાંથી બહાર આવ્યો અને અમેરિકા જવા માટેની ફ્લાઇટ પકડી લીધી. છ મહિના પહેલાં નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA)એ તેની ધરપકડ કરી હતી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (રોકથામ) અધિનિયમ એટલે કે UAPA હેઠળ કેસ નોંધ્યો હતો. તો પછી તેને ભારતમાંથી જવા દેવામાં આવ્યો કેમ? શું તે ફરી ભારત આવશે?
મેથ્યુ વેનડાઇક કોણ છે?
મેથ્યુનો જન્મ 1981માં અમેરિકાના બાલ્ટિમોરમાં થયો હતો. તે પોતાને 'મર્સિનરી' એટલે કે ભાડૂતી સૈનિક ગણાવે છે, જે પૈસાના બદલામાં કોઈપણ દેશ કે સંગઠન માટે લડી શકે છે. તેની વેબસાઇટ મુજબ, તે 'Sons of Liberty International' (SOLI) નામની ખાનગી સૈન્ય કંપનીનો સ્થાપક, યુદ્ધ કવર કરનાર પત્રકાર અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મમેકર છે. તે સીરિયા અને ઇરાકમાં યુદ્ધકેદી પણ રહી ચૂક્યો છે.
2007થી 2010 દરમિયાન તેણે ઉત્તર આફ્રિકા અને મધ્ય-પૂર્વમાં એકલા મોટરસાયકલ પર ફરતાં પત્રકાર તરીકે કામ કર્યું. ઇરાકમાં તેની ઘણી વખત ધરપકડ થઈ, પરંતુ તે છટકી જતો હતો.
2011માં લિબિયામાં ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન તે ગેરકાયદેસર રીતે ઘૂસ્યો અને ગદ્દાફી વિરોધી જૂથ સાથે જોડાઈ ગયો. ગદ્દાફીની સેનાએ તેને પકડી લીધો. લગભગ પાંચ મહિના કેદમાં રહ્યા બાદ 24 ઓગસ્ટ 2011ના રોજ તે અન્ય કેદીઓ સાથે જેલમાંથી ભાગી છૂટ્યો.
ત્યારબાદ તે સીરિયા પહોંચ્યો અને બે ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી – 'Not Anymore: A Story of Revolution' અને 'Point and Shoot'. 2014માં ઇસ્લામિક સ્ટેટે તેના બે પત્રકાર મિત્રો જેમ્સ ફોલી અને સ્ટીવન સોટલોફનું અપહરણ કરીને કેમેરા સામે માથું કાપી નાખ્યું. આ ઘટનાએ તેને હચમચાવી દીધો અને તેણે SOLI નામનું ખાનગી સૈન્ય સંગઠન બનાવ્યું. SOLIના માધ્યમથી તેણે ઇરાકમાં અસીરિયન ખ્રિસ્તીઓને ISIS સામે તાલીમ આપી. 2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થતાં તે યુક્રેન ગયો અને ટેરિટોરિયલ ડિફેન્સ ફોર્સિસને તાલીમ આપી.
ભારતમાં શું કરી રહ્યો હતો?
13 માર્ચ 2026ના રોજ NIAએ કાઉન્ટર-ટેરર ઓપરેશન હેઠળ મેથ્યુની કોલકાતા એરપોર્ટ પરથી ધરપકડ કરી. તેના ઉપરાંત છ યુક્રેનિયન નાગરિકોને દિલ્હી અને લખનઉ એરપોર્ટ પરથી પકડવામાં આવ્યા.
NIAનો આરોપ છે કે સાતેય આરોપીઓ માન્ય ટૂરિસ્ટ વિઝા પર ભારતમાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ જરૂરી પરમિટ વિના ગુવાહાટીથી મિઝોરમ તરફ આગળ વધ્યા. મિઝોરમના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં જવા માટે પ્રોટેક્ટેડ એરિયા પરમિટ જરૂરી છે. મિઝોરમથી તેઓ મ્યાનમારમાં પ્રવેશ્યા અને કેમ્પ વિક્ટોરિયા પહોંચ્યા, જે ચિન નેશનલ આર્મી (CNA) સાથે જોડાયેલું સૈન્ય મથક છે. CNA મ્યાનમારની સૈન્ય સરકાર સામે લડતું સશસ્ત્ર સંગઠન છે અને ભારત-મ્યાનમાર સરહદને અડીને આવેલા વિસ્તારમાં સક્રિય છે.
NIAના પ્રારંભિક આરોપો મુજબ, મેથ્યુ અને તેના યુક્રેનિયન સાથીઓએ ભારતના પૂર્વોત્તરમાં સક્રિય બળવાખોર જૂથોને હથિયારો પૂરા પાડ્યા. તેમણે મ્યાનમારના બળવાખોર જૂથોને ડ્રોન ઉડાડવા, એસેમ્બલ કરવા, તેના વડે યુદ્ધ લડવા અને જામ કરવાની તાલીમ આપી. યુરોપથી મ્યાનમાર સુધી ભારતના રસ્તે ગેરકાયદેસર રીતે ડ્રોનનો મોટો જથ્થો પણ પહોંચાડ્યો.
16 માર્ચે અદાલતમાં NIAએ દાવો કર્યો કે આ તમામ લોકોએ આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં મદદ કરવાની સાથે પૂર્વોત્તરમાં બળવાખોર જૂથોને સાથ આપ્યો હોવાની કબૂલાત કરી છે.
UAPA હેઠળ આરોપ છતાં છટકી કેમ ગયો?
ધરપકડ સમયે NIAએ આરોપીઓ સામે UAPAની કલમ 18 લગાવી હતી, જે આતંકવાદી કાવતરું, પ્રયાસ, સમર્થન, ઉશ્કેરણી અથવા મદદ કરવા સાથે સંબંધિત છે. UAPA હેઠળ તપાસ પૂર્ણ કરીને 180 દિવસમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરવી પડે છે, જે મેથ્યુના કેસમાં 8 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ પૂરી થઈ રહી હતી. NIAએ 8 સપ્ટેમ્બરે ચાર્જશીટ દાખલ કરી. જોકે, ચાર્જશીટમાં તેને મુખ્ય આરોપી નહીં, પરંતુ સાક્ષી તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તપાસ દરમિયાન તેને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં સીધો સંડોવણી ન હોવાનું અને અન્ય આરોપીઓ સામે સાક્ષી બનવાની તૈયારી દર્શાવવાના કારણે કાનૂની પ્રક્રિયા હેઠળ તેને જવા દેવામાં આવ્યો. UAPA હેઠળ સરકારી વકીલની મંજૂરી બાદ જ આરોપીને સાક્ષી બનાવી શકાય છે.
શું તે ભારત પાછો આવશે?
ભારતીય કાયદા મુજબ, જો કેસ ચાલુ રહે તો તેને ફરી બોલાવી શકાય છે. પરંતુ તે અમેરિકી નાગરિક હોવાથી અને તેના પર ગંભીર આરોપો હોવા છતાં પુરાવાના અભાવે તેને છોડવામાં આવ્યો હોવાથી, તેનું ભારત આવવું શક્ય નથી. જો કે, NIA કેસ ચાલુ રાખશે અને જરૂર પડે તો તેને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા પૂછપરછ કરી શકાય છે. આ કેસ ભારતની આતંકવાદ-વિરોધી કાર્યવાહીમાં એક મહત્ત્વનો દાખલો બની શકે છે.