હું 38 વર્ષનો છું અને એક ખાનગી કંપનીમાં નોકરી કરું છું. પહેલાં હું પોતાને ખૂબ શાંત સ્વભાવનો માનતો હતો, પરંતુ છેલ્લા એક વર્ષથી મને નાની-નાની વાતો પર ખૂબ ગુસ્સો આવવા લાગ્યો છે.
ઓફિસમાં કોઈનાથી સામાન્ય ભૂલ થઈ જાય તો હું ભડકી ઊઠું છું. ઘરે પણ પત્ની અને બાળકો પર ગુસ્સો ઉતારી દઉં છું. નાની અમથી વાત પર મારો અવાજ ઊંચો થઈ જાય છે. ઘણી વાર ગુસ્સામાં વસ્તુઓ પણ પછાડી દઉં છું અથવા રૂમની બહાર જતો રહું છું.
ગુસ્સો શાંત થયા પછી પસ્તાવો પણ થાય છે. પત્ની કહે છે કે હવે ઘરમાં બધા લોકો મારો મૂડ જોઈને વાત કરે છે. સમજાતું નથી કે હું આટલો ગુસ્સાવાળો ક્યારે અને કેવી રીતે બની ગયો. શું આની પાછળ કોઈ માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યા હોઈ શકે છે? હું મારા ગુસ્સાને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરું?
નિષ્ણાત- ડૉ. દ્રોણ શર્મા, કન્સલ્ટન્ટ સાઇકિયાટ્રિસ્ટ, આયર્લેન્ડ, યુકે. યુકે, આઇરિશ અને જિબ્રાલ્ટર મેડિકલ કાઉન્સિલના સભ્ય.
વધુ ગુસ્સો આવવો અને ચીડિયાપણું વધવું, માત્ર સ્વભાવમાં આવેલો ફેરફાર નથી. ગુસ્સા પાછળ અનેક શારીરિક અને માનસિક કારણો હોઈ શકે છે. જેમ કે સ્વાસ્થ્યથી લઈને જીવનની પરિસ્થિતિઓમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થયો હોઈ શકે છે. તેથી અહીં સમસ્યાના મૂળ કારણને સમજવાની અને તેને દૂર કરવાની જરૂર છે.
ગુસ્સો વધવાના સંભવિત કારણો
ગુસ્સો પોતાનામાં કોઈ માનસિક બીમારી નથી. આ એક સામાન્ય લાગણી છે. આ સમસ્યા ત્યારે બને છે, જ્યારે ગુસ્સો વારંવાર આવે, ખૂબ તીવ્ર હોય, તેના પર નિયંત્રણ ન રહે અથવા તેની અસર કામ અને સંબંધો પર પડવા લાગે.
શું ગુસ્સાનું કારણ ડિપ્રેશન છે?
ડિપ્રેશનનો અર્થ હંમેશા ઉદાસ રહેવું અથવા રડતા રહેવું એવો નથી. કેટલાક પુરુષોમાં તે ચીડિયાપણું અને ગુસ્સાના રૂપમાં પણ દેખાઈ શકે છે. તેની સાથે કેટલાક અન્ય ફેરફારો પણ જોવા મળી શકે છે, જેમ કે–
નાની બાબતો પર ખૂબ વધારે ગુસ્સો આવવો.
હંમેશાં કામમાં ડૂબેલા રહેવું.
પહેલાં ગમતી વસ્તુઓમાં રસ ઓછો થવો.
લોકોથી દૂર થવા લાગવું.
રાત્રે ઊંઘ ન આવવી.
હંમેશાં થાક અનુભવવો.
પોતાને દોષ આપવો
દારૂનું સેવન વધવું
શું ગુસ્સાનું કારણ ઑફિસનો તણાવ છે?
જો ગયા એક વર્ષમાં કામ સંબંધિત પરિસ્થિતિઓ બદલાઈ હોય, તો તેના પર પણ ધ્યાન આપો. પોતાને પૂછો કે શું તમારી સાથે આવું કંઈ થઈ રહ્યું છે–
કામનો ભાર પહેલાં કરતાં ઘણો વધી ગયો છે.
કામના કલાકો વધી ગયા છે.
હંમેશાં સમયમર્યાદાનું દબાણ રહે છે.
કામ અંગે નિર્ણય લેવાની સ્વતંત્રતા ઓછી થઈ ગઈ છે.
બોસ અથવા સહકર્મીઓ તરફથી સહયોગ મળતો નથી.
ઓફિસમાં વિવાદ અથવા અપમાનજનક વર્તનનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
તમારી જવાબદારીઓ સ્પષ્ટ નથી અથવા વારંવાર બદલાતી રહે છે.
નોકરીને લઈને અસુરક્ષા અનુભવાય છે.
ઓફિસની સમસ્યાઓ ઘરે આવ્યા પછી પણ મનમાં ચાલતી રહે છે.
જ્યારે આખો પરિવાર તમારો મૂડ જોઈને વાત કરે
પત્નીનું આ કહેવું એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે કે ઘરમાં બધા લોકો તમારો મૂડ જોઈને વાત કરે છે. તેનો અર્થ એ છે કે પરિવાર તમારા ગુસ્સાને લઈને સાવચેત રહેવા લાગ્યો છે. જોકે તેની અસર બાળકો પર પણ પડી શકે છે. તેઓ-
વધુ ડરવા અથવા ચૂપ રહેવા લાગી શકે છે.
તમારી સાથે પોતાની વાત કહેવાનું ટાળી શકે છે.
એવું માની શકે છે કે તેમના કારણે પપ્પા નારાજ થયા.
તેમની ઊંઘ અને અભ્યાસ પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
શું આ ગુસ્સો સહન કરવો પરિવારની જવાબદારી છે?
જેમ તમે સવાલમાં લખ્યું છે કે તમે ગુસ્સામાં વસ્તુઓ ફેંકી દો છો. આ એક ગંભીર બાબત છે. ભલે તમે કોઈ વ્યક્તિને ઇજા ન પહોંચાડી હોય, પરંતુ આવું વર્તન સામેની વ્યક્તિને ડરાવી શકે છે.
તેથી તમારા ગુસ્સાનું કારણ સમજવું અને તેને સુધારવું તમારી જવાબદારી છે. પરિવાર પાસેથી એવી અપેક્ષા રાખી શકાતી નથી કે તેઓ તમારા ગુસ્સાને સંભાળે અથવા તમને શાંત કરે. આ તમારી જવાબદારી છે.
તમને ગુસ્સો શા માટે આવી રહ્યો છે
સેલ્ફ એસેસમેન્ટ ટેસ્ટ કરો
હું અહીં તમને ત્રણ સેલ્ફ એસેસમેન્ટ ટેસ્ટ આપી રહ્યો છું. છેલ્લાં બે અઠવાડિયાંને ધ્યાનમાં રાખીને તમારે આ ત્રણેય ટેસ્ટના સવાલોના જવાબ આપવાના છે. પહેલાં બે ગ્રાફિક્સના સવાલો ડિપ્રેશન અને વર્ક સ્ટ્રેસ સાથે સંબંધિત છે. આ ટેસ્ટ તમને એ સમજવામાં મદદ કરશે કે ગુસ્સો વધવાનું કારણ શું છે.
ત્રીજા ગ્રાફિકના સવાલો તમને એ સમજવામાં મદદ કરશે કે શું તમારો ગુસ્સો ખતરનાક સ્તરે પહોંચી રહ્યો છે. ત્રણેય ગ્રાફિક્સના સવાલો ધ્યાનથી વાંચો અને 0થી 3ના સ્કેલ પર રેટ કરો. સ્કોરનું વિશ્લેષણ પણ ગ્રાફિક પછી આપવામાં આવ્યું છે.
ઉપરની કસોટીમાં જો તમારો સ્કોર 10 કે તેથી વધુ હોય, તો તમારે એકવાર માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતને મળવું જોઈએ.
જો સપ્તાહાંતમાં, રજાના દિવસે અથવા કામથી દૂર રહેવાથી લક્ષણો ઓછા થઈ જાય, તો તમારો ગુસ્સો કામના તણાવને કારણે હોઈ શકે છે.