ઘરમાં નાળિયેર વાપર્યા પછી તેનું છોતરું સામાન્ય રીતે કચરામાં ફેંકી દેવામાં આવે છે. પણ જો તમને બગીચાની કામમાં રસ હોય, તો આ છોતરું તમારા માટે ઉપયોગી બની શકે છે. નાળિયેરના છોતરામાંથી ઘરે જ કોકોપીટ જેવી સામગ્રી તૈયાર થઈ શકે છે. તેને કુંડાની માટીમાં ભેળવવાથી માટીમાં ભેજ ટકી રહે છે અને માટી હળવી તથા હવાદાર બની રહે છે.
કોકોપીટ છોડ માટે શા માટે ઉપયોગી છે? છોડની સારી વૃદ્ધિ માટે માત્ર ખાતર પૂરતું નથી, માટીની ગુણવત્તા પણ સારી હોવી જરૂરી છે. ઘણી વાર કુંડામાં વારંવાર પાણી આપવાથી કે માટી જૂની થઈ જવાથી તે કઠણ બની જાય છે. એવા સમયે કોકોપીટ માટીને હળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે કોકોપીટને ખાતર ગણવું ન જોઈએ. તેમાં છોડ માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરતા પ્રમાણમાં હોતા નથી. તેનું મુખ્ય કામ માટીની રચના સુધારવાનું છે, જેથી ભેજ થોડા સમય માટે ટકી રહે અને માટી વધુ પડતી કઠણ ન થાય.
નાળિયેરના છોતરામાંથી ઘરે કોકોપીટ જેવી સામગ્રી કેવી રીતે બનાવવી? આ માટે સૂકેલું નાળિયેરનું છોતરું, ગ્રાઇન્ડર અને ઝીણી જાળીવાળી ચાળણીની જરૂર પડે છે. સૌપ્રથમ નાળિયેરનાં સૂકાં છોતરાં એકઠાં કરો. તેને નાના ટુકડામાં કાપી લો, જેથી આગળની પ્રક્રિયા સરળ બને. હવે છોતરાના રેશા હાથથી અલગ કરી શકાય છે. જો ઝડપથી કામ કરવું હોય, તો નાના ટુકડાને ગ્રાઇન્ડરમાં નાખીને ક્રશ કરી શકાય છે. જોકે ગ્રાઇન્ડરને સતત ચલાવવાને બદલે થોડા-થોડા સમય માટે ચલાવવું વધુ યોગ્ય રહે છે. ત્યાર બાદ ક્રશ થયેલા છોતરાને ઝીણી ચાળણીમાંથી પસાર કરો. જે મોટા ટુકડા કે રેશા રહી જાય તેને અલગ રાખો. ચાળણીમાંથી મળેલી ઝીણી સામગ્રી માટીમાં ભેળવવા માટે ઉપયોગી છે.
બીજમાંથી છોડ ઉગાડવામાં પણ આ સામગ્રી મદદ કરે છે. બીજને શરૂઆતના તબક્કામાં યોગ્ય ભેજની જરૂર હોય છે. કોકોપીટ ભેજ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે, તેથી અંકુરણ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બની શકે છે. જ્યારે છોડ થોડો મોટો થઈ જાય, ત્યારે તેને પોષક તત્વોથી ભરપૂર માટીમાં ટ્રાન્સફર કરવો જોઈએ. તે સમયે માટીમાં કમ્પોસ્ટ કે વર્મીકમ્પોસ્ટનો ઉપયોગ કરવો પણ જરૂરી છે.
કુંડામાં કેટલું કોકોપીટ મિક્સ કરવું? કોકોપીટ વાપરતી વખતે તેની માત્રાનું ધ્યાન રાખવું પણ જરૂરી છે. કુંડા કે ગ્રો બેગ માટે માટી તૈયાર કરતી વખતે સામાન્ય રીતે માટીના મિશ્રણમાં આશરે 30થી 50 ટકા સુધી કોકોપીટ રાખી શકાય છે. પરંતુ માત્ર કોકોપીટથી જ છોડ ઉગાડવો યોગ્ય નથી, કારણ કે તે સંપૂર્ણ ખાતર નથી. તેથી તેની સાથે કમ્પોસ્ટ, વર્મીકમ્પોસ્ટ કે અન્ય યોગ્ય ઓર્ગેનિક ખાતર ભેળવવું જોઈએ. આ રીતે છોડને ભેજ જાળવવા માટે યોગ્ય માધ્યમની સાથે જરૂરી પોષક તત્વો પણ મળે છે.
આમ, નાળિયેર વાપર્યા પછી તેનું છોતરું સીધું કચરામાં નાખવાને બદલે તેનો ફરી ઉપયોગ કરી શકાય છે. થોડી મહેનતથી તેમાંથી છોડ માટે ઉપયોગી કોકોપીટ જેવી સામગ્રી તૈયાર થાય છે. એક તરફ નાળિયેરના છોતરાનો પુનઃઉપયોગ થાય છે, બીજી તરફ કુંડાની માટીમાં ભેજ જાળવવા અને તેને હળવી રાખવામાં મદદ મળે છે. એટલે હવે નાળિયેરનું છોતરું કચરો નહીં, પણ તમારા કિચન ગાર્ડન માટે કામની વસ્તુ બની શકે છે.