મહારાષ્ટ્ર સરકારે લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને મૂવિંગ વોકની સલામતી માટે નવા નિયમો જાહેર કર્યા છે. આ નિયમો 'મહારાષ્ટ્ર લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને મૂવિંગ વોક નિયમ, 2026' તરીકે ઓળખાય છે. તેમાં સલામતી, જાળવણી અને લાયસન્સ સંબંધિત કડક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
નવા નિયમ મુજબ, 12 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિની દેખરેખ વગર લિફ્ટ કે એસ્કેલેટરનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. આ ઉપરાંત 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની વ્યક્તિને લિફ્ટ ઓપરેટર તરીકે રાખવા પર પણ રોક લગાવવામાં આવી છે.
નિયમોનો ભંગ થાય તો બિલ્ડિંગ કોમ્પ્લેક્સનું લિફ્ટ લાયસન્સ રદ કરવામાં આવી શકે છે. જાળવણી અને સલામતીની જવાબદારી હવે બિલ્ડિંગના માલિક અને ઉપકરણના માલિક બંને પર નાખવામાં આવી છે.
અધિકૃત ઠેકેદારે મહિનામાં ઓછામાં ઓછી એક વાર લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને મૂવિંગ વોકનું નિરીક્ષણ કરવું પડશે. ઉપરાંત લાયસન્સધારક કે અધિકૃત ઠેકેદારે દર વર્ષે ઓડિટ અને પરીક્ષણ કરાવીને તેનો અહેવાલ ઈલેક્ટ્રિકલ ઈન્સ્પેક્ટરને સોંપવો પડશે.
લિફ્ટમાં હવે CCTV, ઓટોમેટિક રેસ્ક્યુ ડિવાઈસ (ARD) અને ઓવરલોડ પ્રોટેક્શન ડિવાઈસ (OLPD) ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે. જે લિફ્ટમાં આ સિસ્ટમ નથી, તેમાં નિયમો લાગુ થયાના એક વર્ષની અંદર આ ઉપકરણો લગાવવા પડશે.
કોઈપણ દુર્ઘટનાની જાણ 24 કલાકની અંદર ઈલેક્ટ્રિકલ ઈન્સ્પેક્ટર અને સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનને આપવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે.
ઉપયોગમાં ન આવતી લિફ્ટ, એસ્કેલેટર કે મૂવિંગ વોક અંગે પણ નિયમોમાં જોગવાઈ છે. માલિકોએ આ ઉપકરણો હટાવી દેવા જોઈએ, અથવા તેનું વીજળીનું કનેક્શન કાપીને તેને સુરક્ષિત યાંત્રિક સ્થિતિમાં રાખવું જોઈએ. આવી જગ્યાએ અનધિકૃત વ્યક્તિ પ્રવેશ ન કરી શકે તે માટે ગેટ, દરવાજા અને એન્ટ્રી ગેટ લૉક કે બેરિકેડ કરવાના રહેશે.
બંધ પડેલા એસ્કેલેટર અને મૂવિંગ વોકનો ઉપયોગ સીડી કે ચાલવાના રસ્તા તરીકે કરી શકાશે નહીં. ઈમરજન્સીમાં તાત્કાલિક મદદ મળે તે માટે લિફ્ટ જાળવણીના ઠેકેદારોએ પોતાની ઓફિસમાં 24 કલાક કોલ સેવા ઉપલબ્ધ રાખવી પડશે.
લાયસન્સ માટે પણ કડક શરતો રાખવામાં આવી છે. લિફ્ટ, એસ્કેલેટર કે મૂવિંગ વોક ચલાવવાનું લાયસન્સ ત્યારે જ મળશે જ્યારે તે નેશનલ બિલ્ડિંગ કોડ અને ભારતીય માનક બ્યુરોના નિયમો તેમજ અન્ય સંબંધિત કાયદાઓ મુજબ લગાવેલા હોય. લાયસન્સધારક એવો કોઈ ફેરફાર કરી શકશે નહીં જેનાથી મશીનની સલામતી ઘટે કે લોકોના જીવને જોખમ ઊભું થાય.