આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન ખોવાઈ જવો એ માત્ર એક મોંઘું ગેજેટ ગુમાવવા જેવું નથી. તેમાં બેંકિંગ એપ, UPI, ઈમેલ, સોશિયલ મીડિયા અને સંવેદનશીલ દસ્તાવેજો પણ સચવાયેલા હોય છે. ફોન અજાણ્યા વ્યક્તિના હાથમાં જાય તો અંગત માહિતીનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે અને ખાતું ખાલી થવાનું જોખમ રહે છે. ગભરાવાને બદલે તરત જ કેટલાંક જરૂરી પગલાં લેવા જોઈએ.
1. સિમ કાર્ડ બ્લોક કરાવો: ફોન ખોવાતાં જ તમારા ટેલિકોમ ઓપરેટરના કસ્ટમર કેરનો સંપર્ક કરો અને સિમ બ્લોક કરાવો. તેનાથી બીજી વ્યક્તિ તમારા નંબર પર આવતા OTPનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. પછી તે જ નંબરનું નવું સિમ મેળવી શકાય છે.
2. બેંક અને UPI એપ સુરક્ષિત કરો: બેંકની સત્તાવાર હેલ્પલાઈન પર કૉલ કરીને સ્થિતિ જણાવો. જરૂર પડે તો મોબાઈલ બેંકિંગ અને UPI સેવાઓ અસ્થાયી રૂપે બંધ કરાવો. ફોનમાં ડેબિટ કે ક્રેડિટ કાર્ડની માહિતી સેવ હોય તો કાર્ડ બ્લોક કરવા વિશે પણ વાત કરો. બેંકની હેલ્પલાઈનનો નંબર ફક્ત સત્તાવાર વેબસાઇટ કે બેંકિંગ દસ્તાવેજમાંથી જ લો.
3. બીજા ડિવાઇસથી ફોન લોક કરો: Android ફોનમાં Googleના Find Hub અને iPhoneમાં Appleના Find My ફીચરની મદદથી ફોન શોધવા કે લોક કરવાનો પ્રયત્ન કરો. જરૂર પડે તો ડેટા ડિલીટ પણ કરી શકાય, પણ તે પહેલાં તેના પરિણામો સમજી લો.
4. ઈમેલ અને સોશિયલ મીડિયાનો પાસવર્ડ બદલો: સુરક્ષિત ડિવાઇસથી ઈમેલનો પાસવર્ડ બદલો. ત્યારબાદ સોશિયલ મીડિયા અને બીજા જરૂરી એકાઉન્ટની સુરક્ષા તપાસો. જ્યાં વિકલ્પ મળે ત્યાં ખોવાયેલા ફોનથી લોગ-આઉટ કરી દો. ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન ચાલુ રાખવું ફાયદાકારક છે.
5. પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવો: નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં અથવા ઓનલાઈન સુવિધા દ્વારા ફોન ખોવાવાની ફરિયાદ નોંધાવો. ફોનનો IMEI નંબર સાચવી રાખો. ભારતમાં Sanchar Saathi પોર્ટલના CEIR ફીચરથી ખોવાયેલા કે ચોરાયેલા મોબાઈલને બ્લોક કરવાની વિનંતી પણ કરી શકાય છે.
6. પૈસા કપાય તો તરત ફરિયાદ કરો: ફોન ખોવાયા બાદ બેંક ખાતામાંથી પૈસા કપાય તો તરત બેંકને જાણ કરો અને સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર સંપર્ક કરો. cybercrime.gov.in પર પણ ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. જલદી ફરિયાદ કરવાથી કાર્યવાહીમાં મદદ મળી શકે છે, પરંતુ પૈસા પાછા મળવાની ગેરંટી હોતી નથી.
7. OTP અને PIN કોઈને ન જણાવો: ફોન ખોવાયા બાદ કોઈ પોતાને બેંક કર્મચારી કે કસ્ટમર કેર પ્રતિનિધિ ગણાવીને કૉલ કરે તો સાવધ રહો. OTP, UPI PIN કે બેંકિંગ પાસવર્ડ કોઈ સાથે શેર ન કરો.
યાદ રાખો: ફોન ખોવાઈ જાય તો સૌથી પહેલાં સિમ અને બેંકિંગ સેવાઓ સુરક્ષિત કરો. ત્યારબાદ ફોન લોક કરવો, પાસવર્ડ બદલવા અને પોલીસમાં ફરિયાદ કરવા જેવાં પગલાં લો.