લીંબુનો રસ કાઢ્યા પછી તેની છાલને સામાન્ય કચરો માનીને ફેંકી દેવામાં આવે છે. પરંતુ આ છાલનો ઉપયોગ બાગકામમાં ઘણી રીતે કરી શકાય છે. કુંડાની સંભાળથી લઈને કમ્પોસ્ટ સુધી, લીંબુની છાલને યોગ્ય રીતે વાપરીને તેનો સારો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો તમારા ઘરમાં છોડ છે, તો હવેથી લીંબુની છાલ ફેંકતા પહેલાં આ 7 રીતો જરૂર જાણી લો.
લીંબુ આપણા રસોડાનો રોજિંદો હિસ્સો છે. દાળ, શાક, સલાડ, શરબત કે ચા ઘણી વસ્તુઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. રસ કાઢ્યા પછી બચતી છાલ મોટાભાગે સીધી કચરાપેટીમાં પહોંચી જાય છે. પરંતુ જો તમે ગાર્ડનિંગ કરો છો, તો આ છાલને સાચવીને ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
લીંબુની છાલમાં કુદરતી સિટ્રસ ઓઇલ અને કેટલાક ખનિજ તત્વો હોય છે. યોગ્ય માત્રામાં તેનો ઉપયોગ કરવાથી બાગકામમાં તે ઉપયોગી બની શકે છે. તો ચાલો જાણીએ તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો.
1. છોડની આસપાસ આવતી જીવાતો માટે કરી શકાય ઉપયોગ
કુંડામાં એફિડ્સ, વ્હાઇટફ્લાય અથવા નાની જીવાતોનો ઉપદ્રવ હોય તો લીંબુની છાલથી તૈયાર કરેલું પાણી અજમાવી શકાય છે. છાલને પાણીમાં ઉકાળ્યા પછી તેને સંપૂર્ણપણે ઠંડું થવા દો. ત્યારબાદ પાણી ગાળીને સ્પ્રે બોટલમાં ભરી લો અને છોડ પર હળવો છંટકાવ કરો. લીંબુની છાલની સિટ્રસ સુગંધ કેટલીક જીવાતોને છોડથી દૂર રાખવામાં મદદ કરી શકે છે.
2. માટીમાં ઉમેરો ઓર્ગેનિક સામગ્રી
લીંબુની છાલને નાના ટુકડામાં કાપીને ઓછી માત્રામાં માટીમાં ભેળવી શકાય છે. તેમાં પોટેશિયમ, કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવા તત્વો જોવા મળે છે. પરંતુ છાલ સીધી મોટી માત્રામાં માટીમાં નાખવાનું ટાળો. પહેલા થોડા ટુકડાથી શરૂઆત કરવી અને છોડની સ્થિતિ પર ધ્યાન આપવું વધુ યોગ્ય છે.
3. ઘરની કમ્પોસ્ટમાં પણ કામ આવશે
ઘરમાં શાકભાજી અને ફળોના કચરામાંથી કમ્પોસ્ટ બનાવતા હોવ તો લીંબુની છાલને પણ તેમાં સામેલ કરી શકાય છે. તેને અન્ય ઓર્ગેનિક કચરા સાથે મિક્સ કરો. લીંબુની છાલને વિઘટિત થવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે, તેથી તેને નાના ટુકડામાં કાપીને કમ્પોસ્ટમાં નાખવાથી પ્રક્રિયા સરળ બની શકે છે.
4. કીડીઓની અવરજવર ઓછી કરવામાં મદદ
પ્લાન્ટના કુંડા કે બાલ્કનીમાં જ્યાં વારંવાર કીડીઓ દેખાય છે, ત્યાં લીંબુની છાલના નાના ટુકડા મૂકી શકાય છે. સિટ્રસની તીવ્ર ગંધ કીડીઓને કેટલીક જગ્યાએથી દૂર રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. જોકે, આ કોઈ કાયમી જીવાત નિયંત્રણનો ઉપાય નથી, તેથી વધારે ઉપદ્રવ હોય તો યોગ્ય પેસ્ટ કંટ્રોલ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો.
5. કમ્પોસ્ટની ગંધ ઘટાડવા માટે ઉપયોગી
ઘરે કમ્પોસ્ટ બનાવતી વખતે દુર્ગંધ આવવી એક સામાન્ય સમસ્યા બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કમ્પોસ્ટમાં થોડી લીંબુની છાલ ઉમેરવાથી સિટ્રસની સુગંધ મળી શકે છે અને અપ્રિય ગંધને ઓછી કરવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ માત્ર લીંબુની છાલ પર આધાર રાખવાને બદલે કમ્પોસ્ટમાં સૂકા પાન, કિચન વેસ્ટ અને અન્ય યોગ્ય ઓર્ગેનિક સામગ્રીનું સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
6. ગાર્ડનને આપો કુદરતી સિટ્રસ ફ્રેશનસ
બાલ્કની કે ગાર્ડનમાં તાજગીભર્યું વાતાવરણ જાળવવા માટે પણ લીંબુની છાલનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. છાલને પાણીમાં ઉકાળો અને તે પાણી ઠંડું થવા દો. આ પાણીમાંથી આવતી કુદરતી સિટ્રસ સુગંધ આસપાસના વાતાવરણને ફ્રેશ અનુભવવામાં મદદ કરી શકે છે.
7. ગાર્ડનિંગ ટૂલ્સની સફાઈમાં પણ ઉપયોગ
છોડની કાપણી માટે વપરાતી કાતર, શિયર જેવા સાધનોની સફાઈ કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. લીંબુની છાલની અંદરની બાજુથી સાધનની સપાટી હળવેથી ઘસી શકાય છે. સફાઈ કર્યા પછી ટૂલ્સને પાણીથી ધોઈને સારી રીતે સુકવી લો. ખાસ કરીને ધાતુના સાધનોમાં ભેજ બાકી ન રહે તેનું ધ્યાન રાખો.
લીંબુની છાલનો ઉપયોગ કરતી વખતે આ ભૂલ ન કરતા
લીંબુની છાલ ઉપયોગી છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેને ગમે તેટલી માત્રામાં છોડની માટીમાં નાખી શકાય. ઓછી માત્રામાં અને યોગ્ય રીતે તેનો ઉપયોગ કરવો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. છાલને મોટા ટુકડામાં નાખવાને બદલે નાના ટુકડા કરો. તેને છોડના થડ અથવા મૂળની એકદમ નજીક મોટી માત્રામાં ન નાખો. કમ્પોસ્ટમાં ઉમેરતા હોવ તો અન્ય ઓર્ગેનિક સામગ્રી સાથે સારી રીતે ભેળવો.
લીંબુની છાલમાં રહેલા સિટ્રિક તત્વો વધુ પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે તો માટીના સંતુલન પર અસર કરી શકે છે. તેથી વધારે એટલે વધુ ફાયદો એવી માન્યતા રાખવાને બદલે મર્યાદિત પ્રમાણમાં તેનો ઉપયોગ કરવો વધુ યોગ્ય છે.