દિગ્ગજ ગાયિકા લતા મંગેશકરની આજે 97મી જન્મજયંતી છે. તેમનો જન્મ 28 સપ્ટેમ્બર 1929ના રોજ થયો હતો. આ અવસરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમને ભાવપૂર્ણ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, 'પોતાની દિવ્ય ગાયન પ્રતિભાથી વિશ્વમાં દેશનું નામ રોશન કરનાર આદરણીય લતા દીદીને તેમની જન્મજયંતી પર સાદર નમન. તેમણે ભારતવર્ષને માત્ર પોતાના મધુર સ્વરોથી સજાવ્યું-સંવાર્યું જ નહીં, પરંતુ દેશની સમૃદ્ધિ સાથે જોડાયેલી દરેક પહેલને પણ હંમેશાં પ્રોત્સાહિત કરી. ભારતીય સંગીત જગતમાં તેમનું અપ્રતિમ યોગદાન યુગો સુધી સ્મરણીય રહેશે.'
લતા મંગેશકરનો જન્મ 28 સપ્ટેમ્બર 1929ના રોજ ઈન્દોરના એક શીખ મહોલ્લામાં તેમના માસીના ઘરે થયો હતો. તેમણે પાંચ વર્ષની ઉંમરથી સંગીત શીખવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. નવ વર્ષની ઉંમરથી તેઓ પિતા દીનાનાથ મંગેશકર સાથે નાટક કંપનીમાં શો કરવા લાગ્યાં.
1940-41ની આસપાસ દિલ્હીમાં ઑલ ઈન્ડિયા રેડિયોના આમંત્રણ પર લતા દીદી પહેલીવાર પિતા સાથે રેકોર્ડિંગ માટે ગયાં. 24 એપ્રિલ 1942ના રોજ તેમના પિતાનું અવસાન થયું. પિતાના નિધન પછી ઘરની સંપૂર્ણ જવાબદારી લતા દીદીના ખભા પર આવી ગઈ.
આ દરમિયાન તેમના પિતાના મિત્ર અને ફિલ્મમેકર માસ્ટર વિનાયકે તેમને પોતાની મરાઠી ફિલ્મ 'મંગલા ગૌર' માટે સંપર્ક કર્યો. પૈસાની જરૂર હોવાથી તેમણે હા પાડી અને ફિલ્મમાં નાનકડી ભૂમિકા પણ ભજવી. ફિલ્મનું ગીત 'નટલી ચૈત્રાચી નવલાઈ' ગાયું, જેના માટે 25 રૂપિયા મહેનતાણું મળ્યું અને ભૂમિકા માટે કુલ 300 રૂપિયા મળ્યા.
પોતાની આત્મકથામાં લતા મંગેશકરે લખ્યું, '13 વર્ષની ઉંમરે સમગ્ર પરિવારની જવાબદારી મારા ખભા પર આવી ગઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં ન ઇચ્છતા હોવા છતાં મારે ફિલ્મોમાં કામ કરવું પડ્યું. ઘરમાં માતા ઉપરાંત ચાર ભાઈ-બહેનોના ઉછેરની જવાબદારી એક પડકાર હતી, જેના માટે ફિલ્મોમાં કામ કરવાનો માર્ગ જ મને યોગ્ય લાગ્યો.'
દીનાનાથ મંગેશકરના નિધન બાદ લતા દીદી આખા પરિવારને લઈને મહારાષ્ટ્રના કોલ્હાપુર આવી ગયાં. માસ્ટર વિનાયકે તેમને રહેવા માટે મકાન આપ્યું. 1947માં માસ્ટર વિનાયકનું નિધન થયું. ત્યાર બાદ તેમના સંબંધીઓએ લતાને ઘર ખાલી કરવા દબાણ કરવાનું શરૂ કર્યું.
એક કૅમેરામૅન લતાને મળવા આવ્યા. તેમણે કહ્યું- એક હરિશ્ચંદ્ર બાલી છે, જે તમને મળીને તમારું ગીત સાંભળવા માંગે છે. બીજા દિવસે તેઓ તેમને મળ્યાં. તેમણે લતાને સાંભળી અને ગીત ગાવાની તક આપી. બદલામાં મોટી રકમ આપી, જેનાથી લતાજીએ ઘરનું ભાડું ચૂકવ્યું અને ઘરમાં રહેવા દેવામાં આવ્યાં.
લતા મંગેશકરની બાયોગ્રાફી 'લતા સુરગાથા' અનુસાર, '14 વર્ષની ઉંમરે હું કોલ્હાપુરથી મુંબઈમાં એક શોમાં ગાવા માટે મારી માસી સાથે ગઈ હતી. અહીં હું મારા કાકા કમલનાથ મંગેશકરના ઘરે રોકાઈ હતી. ઘરે પહોંચતાં જ હું રિયાઝ કરવા લાગી ગઈ. પરંતુ કાકાશ્રી મારાથી નારાજ હતા. તેમણે કહ્યું, આ છોકરી ભાઈ દીનાનાથ મંગેશકરનું નામ ખરાબ કરી નાખશે. ક્યાં એ એક સુઘડ ગાયક અને ક્યાં આ છોકરી. આ છોકરી બરાબર ગાઈ નહીં શકે અને આખા ખાનદાનનું નામ માટીમાં ભેળવી દેશે. તેમની આ વાત સાંભળીને મને ખૂબ દુઃખ થયું અને હું રડવા લાગી.'
બીજા દિવસે લતા મંગેશકર પરફોર્મન્સ માટે પહોંચ્યાં. દર્શકોમાં એક્ટ્રેસ લલિતા પવાર પણ હાજર હતાં. લતાનું ગીત તેમને એટલું ગમ્યું કે તેમણે ખુશ થઈને ઇનામ તરીકે સોનાની બુટ્ટીઓ આપી.
લતા મંગેશકરને કેટલાક સ્ટેજ શો બાદ રેકોર્ડિંગની ઑફરો મળવા લાગી. એક રેકોર્ડિંગ દરમિયાન એક પઠાણે તેમનું ગીત સાંભળ્યું અને ગુલામ હૈદરને તેમનું નામ સૂચવ્યું. પઠાણે ગુલામ હૈદરને કહ્યું- 'એક નવી છોકરી આવી છે, જે ખૂબ જ સરસ ગાય છે. તમે તેને બોલાવીને એક વાર જરૂર સાંભળો.' માસ્ટર ગુલામ હૈદર અલીએ મળવા માટે સંમતિ આપી.