શું વર્ષ 2100 સુધીમાં દુનિયાનો અંત આવી જશે? આ સવાલ હવે ફિલ્મો કે વાર્તાઓ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. તાજેતરમાં જર્મનીના બર્લિનમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ હેલ્થ સમિટમાં એક ચોંકાવનારો અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
આ રિપોર્ટ પ્રખ્યાત મેડિકલ જર્નલ 'ધ લેન્સેટ'ના 35 નિષ્ણાતોની ટીમ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. "21st Century Global Threats to Health" નામના આ રિપોર્ટમાં આગામી 75 વર્ષમાં માનવજાત પર તોળાઈ રહેલા 17 મોટા ખતરાઓ વિશે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, જો અત્યારથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગ્ય નીતિઓ નહીં ઘડાય, તો 2100 સુધીમાં માનવતાનું અસ્તિત્વ ભૂંસાઈ શકે છે. આ રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ તમામ 17 જોખમો એકબીજા સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે.
AI અને જૈવિક શસ્ત્રોનો વિનાશક સંગમ
આજના ડિજિટલ યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજી જેટલી ઉપયોગી છે, તેટલી જ તે ખતરનાક પણ બની શકે છે. રિપોર્ટમાં ખાસ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ભવિષ્યમાં AI નો અનિયંત્રિત ઉપયોગ અત્યંત ઘાતક જૈવિક શસ્ત્રો બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
જો લેબોરેટરીમાં આવા ચેપી અને ભયાનક વાયરસ કે બેક્ટેરિયા બનાવીને ફેલાવવામાં આવે, તો ગણતરીના દિવસોમાં લાખો લોકોના મોત થઈ શકે છે. આ અભ્યાસના સહ-નેતા પ્રોફેસર ક્રિસ્ટોફર મુરેના મતે, દુનિયાના તમામ નેતાઓએ ભેગા મળીને AI પર નિયંત્રણ લાવતી મજબૂત નીતિઓ બનાવવી પડશે.
આ ઉપરાંત, ભવિષ્યની પેઢીઓને સુરક્ષિત રાખવા માટે અત્યારથી જ પૂરતું આર્થિક ભંડોળ પણ ફાળવવું પડશે. નહીંતર ટેકનોલોજીનો આ અંધાધૂંધ વિકાસ માનવજાત માટે ભસ્માસુર સાબિત થઈ શકે છે.
પરમાણુ યુદ્ધ અને 'પરમાણુ દુષ્કાળ'ની ભયાનકતા
દુનિયા સામે બીજો સૌથી મોટો ખતરો પરમાણુ યુદ્ધનો છે. જો વિશ્વના શક્તિશાળી રાષ્ટ્રો વચ્ચે પરમાણુ સંઘર્ષ ફાટી નીકળશે, તો તેની અસર માત્ર બોમ્બ વિસ્ફોટ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. વિસ્ફોટમાંથી ઉત્પન્ન થતી રાખ, ઝેરી ધુમાડો અને ધૂળ વાતાવરણના ઉપરના સ્તરોમાં એક કાળું પડ બનાવી દેશે.
આ કાળા પડને કારણે સૂર્યનો પ્રકાશ પૃથ્વી સુધી પહોંચી શકશે નહીં. પરિણામે, પૃથ્વીના તાપમાનમાં અચાનક મોટો ઘટાડો થશે. વૈજ્ઞાનિકો આ પરિસ્થિતિને 'પરમાણુ દુષ્કાળ' (Nuclear Winter) તરીકે ઓળખાવે છે.
આ સ્થિતિમાં દુનિયાભરમાં ખેતી સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ જશે. ખેતરોમાં અનાજ જ નહીં પાકે તો અબજો લોકો ભૂખમરાનો શિકાર બનશે અને અસ્તિત્વ ટકાવવું અશક્ય બની જશે.
ક્લાઈમેટ ચેન્જ અને સ્વાસ્થ્ય પર તેની સીધી અસર
આબોહવા પરિવર્તન એટલે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ એ અત્યારની સૌથી મોટી વાસ્તવિકતા છે. પર્યાવરણનું આ અસંતુલન સીધી રીતે માણસના આયુષ્યને ખતમ કરી રહ્યું છે.
રિપોર્ટના આંકડા મુજબ, જો દુનિયા ગ્લોબલ વોર્મિંગને 4.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસને બદલે 1.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત કરવામાં સફળ રહેશે, તો આપણે 1.89 અબજ જેટલા સ્વસ્થ જીવન-વર્ષો બચાવી શકીશું.
પણ જો પર્યાવરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય સહાયમાં મનસ્વી રીતે ભંડોળનો કાપ મુકાતો રહેશે, તો 2100 સુધીમાં દુનિયા 1.5 અબજ જેટલા સ્વસ્થ જીવન-વર્ષો ગુમાવી દેશે. જેનો સૌથી વધુ માર સબ-સહારન આફ્રિકાના ગરીબ દેશો પર પડશે.
અમીર અને ગરીબ દેશો વચ્ચે વધતી સ્વાસ્થ્ય અસમાનતા
આજે વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અસમાનતાની સીધી અસર લોકોના સ્વાસ્થ્ય અને બીમારીઓ પર દેખાઈ રહી છે. વિકસિત અને વધુ આવક ધરાવતા અમીર દેશોમાં સ્થૂળતા, ખરાબ જીવનશૈલી, ધૂમ્રપાન, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને નબળું માનસિક સ્વાસ્થ્ય એ સૌથી મોટા પડકારો છે.
જ્યારે બીજી બાજુ, ઓછી આવક ધરાવતા અને વિકાસશીલ દેશોમાં પૂરતા શિક્ષણનો અભાવ, બાળકોમાં ગંભીર કુપોષણ, દૂષિત પાણી અને પાયાની મેડિકલ સુવિધાઓ ન હોવી એ મુખ્ય સમસ્યા છે.
નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જ્યાં સુધી દુનિયામાંથી આવકનો તફાવત અને સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓમાં રહેલું અંતર ઘટાડવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી આવનારી પેઢીઓ માટે એક સુરક્ષિત ભવિષ્યની કલ્પના કરવી અશક્ય છે.
આ રિપોર્ટ 'ધ લેન્સેટ'ના 35 નિષ્ણાતો દ્વારા તૈયાર કરાયો છે. તે આગામી 75 વર્ષમાં માનવજાત પર તોળાઈ રહેલા 17 મોટા ખતરાઓ વિશે વિગતવાર માહિતી આપે છે.