દિવાળીના તહેવારમાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ઘરની સફાઈથી લઈને પૂજાની દિશા અને દીવા પ્રગટાવવા સુધીની અનેક બાબતોનું ધ્યાન રાખવાની પરંપરા છે. આ બધી બાબતો ધાર્મિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પૂજા કરતી વખતે સૌથી પહેલાં ઘરની અને પોતાની સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. ગંદાં કે ફાટેલાં કપડાં પહેરીને પૂજામાં બેસવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. પૂજાસ્થળની આસપાસ ગંદકી કે એંઠાં વાસણો પણ રાખવાં ન જોઈએ, કારણ કે સ્વચ્છ જગ્યામાં જ માતા લક્ષ્મીનો વાસ થાય છે તેવી માન્યતા છે. સ્નાન કર્યા પછી જ પૂજાની થાળી તૈયાર કરવી જોઈએ.
પૂજામાં ખંડિત મૂર્તિઓ કે તૂટેલી પૂજાસામગ્રીનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય માનવામાં આવતો નથી. માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની જે મૂર્તિનો કોઈ ભાગ તૂટી ગયો હોય અથવા તેમાં તિરાડ પડી હોય, તેને પૂજામાં રાખવી અશુભ માનવામાં આવે છે. એ જ રીતે પ્રગટાવવામાં આવતા દીવા પણ તૂટેલા કે તિરાડવાળા ન હોવા જોઈએ. સ્વચ્છ અને અખંડિત દીવાનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ, જેથી ઘરમાં પ્રકાશ સારી રીતે ફેલાય.
પૂજા કરતી વખતે દિશાનું જ્ઞાન પણ જરૂરી માનવામાં આવે છે. માતા લક્ષ્મીની મૂર્તિ સ્થાપિત કરતી વખતે ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે પૂજા કરનાર વ્યક્તિનું મુખ પૂર્વ અથવા ઉત્તર દિશા તરફ હોય. દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને દેવીની પૂજા કરવી યોગ્ય માનવામાં આવતી નથી.
પૂજા દરમિયાન વચ્ચે ઊભા થઈને જવું કે બિનજરૂરી વાતો કરવી પણ અશુભ માનવામાં આવે છે. આરતી અને ભોગ ધરાવવાની વિધિ પૂરી થાય ત્યાં સુધી ધ્યાન ભગવાનની ભક્તિમાં રાખવું જોઈએ. પૂજા પૂરી થતાં જ તરત ઊઠીને જવું અને દીવાઓને એકલા છોડી દેવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. પૂજાસ્થળ પર થોડો સમય શાંતિ અને ધ્યાન જાળવી રાખવું જરૂરી છે.
ઘરના મુખ્ય દરવાજા પર પ્રગટાવવામાં આવેલા દીવાને આખી રાત સુરક્ષિત રાખવાની પરંપરા છે, પરંતુ દીવો એવી જગ્યાએ રાખવો જોઈએ જ્યાં આગ લાગવાનું જોખમ ન હોય. પૂજા પૂર્ણ થયા પછી પ્રસાદ પરિવારના તમામ સભ્યોમાં આદરપૂર્વક વહેંચવો જોઈએ, તેને આમતેમ વેરવિખેર છોડવો ન જોઈએ.
નોંધ: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. તેને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા તરીકે ગણવી ન જોઈએ.