કરવા ચોથ નજીક આવતાં જ સોના-ચાંદીના દાગીનાની ખરીદીમાં વધારો થયો છે. આ વખતે બજારમાં લેબમાં તૈયાર કરાયેલા હીરા (લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ)ની માંગ ખાસ જોવા મળી રહી છે. આ હીરા દેખાવમાં અસલી હીરા જેવા જ ચમકદાર હોય છે, પરંતુ તેમની કિંમત અસલી હીરા કરતાં 70% સુધી ઓછી હોય છે.
લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ એટલે શું? ઓકેરાના સહ-સ્થાપક અને સીઈઓ લિસા મુખેડકર જણાવે છે કે લેબમાં બનાવાયેલા હીરા 100% અસલી હોય છે. તેમની ચમક, મજબૂતી અને બનાવટ ખાણમાંથી મળતા હીરા જેવી જ હોય છે. ફરક માત્ર એટલો જ છે કે ખાણના હીરા કુદરતી રીતે જમીન નીચે બને છે, જ્યારે લેબના હીરા વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા લેબમાં મશીનોની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
કિંમતમાં ફરક કેટલો? સોનાની વીંટીમાં 1 કેરેટનો લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ ₹60,000થી ₹1.2 લાખમાં મળી જાય છે, જ્યારે ખાણમાંથી મળતો અસલી હીરો ₹3 લાખ કે તેનાથી પણ વધુ મોંઘો પડે છે.
જો તમે પણ કરવા ચોથ પર લેબ-ગ્રોન ડાયમંડની જ્વેલરી ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો ટેક્સ, જીએસટી, મેકિંગ ચાર્જ અને પુનર્વેચાણ સંબંધિત નિયમો પહેલાં સમજી લેવા જરૂરી છે.
1. લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ પર કેટલો જીએસટી?
ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ સાક્ષી જૈન જણાવે છે કે લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ પર પણ સામાન્ય હીરા અને સોનાની જેમ જ ટેક્સ લાગુ પડે છે. જો તમે વીંટી, હાર કે કાનની બુટ્ટી જેવી તૈયાર જ્વેલરી ખરીદો છો, તો સમગ્ર જ્વેલરી પર 3% જીએસટી લાગશે. જો તમે છૂટો હીરો ખરીદો છો (જે વીંટીમાં જડાવ્યો ન હોય), તો તેના પર માત્ર 0.25% જીએસટી લાગે છે. પરંતુ જ્યારે તે હીરાને સોનાની વીંટી કે હારમાં જડાવવામાં આવે છે, ત્યારે ટેક્સ વધીને 3% થઈ જાય છે.
2. સર્ટિફિકેટ અને હોલમાર્કની તપાસ
ખરીદી કરતી વખતે હીરા અને સોના બંનેના ઘટકો અલગ-અલગ તપાસવા જોઈએ. હીરાની શુદ્ધતા માટે IGI, SGL અથવા GIA જેવી સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓનું ગ્રેડિંગ પ્રમાણપત્ર જરૂરથી માંગો. BISના નવા લેબલિંગ નિયમો મુજબ પ્રમાણપત્ર પર પૂરું નામ 'Laboratory-Grown Diamond' લખેલું હોવું જોઈએ; ટૂંકા સ્વરૂપમાં LGD અથવા Lab Diamond લખવું માન્ય નથી. સોનાની શુદ્ધતા માટે સરકારી હોલમાર્ક જુઓ. 750 નંબરનો અર્થ 18 કેરેટ અને 916 નંબરનો અર્થ 22 કેરેટ સોનું. હીરાની જ્વેલરી મોટાભાગે 18K અથવા 14K સોનામાં બનાવવામાં આવે છે.
3. મેકિંગ ચાર્જ અને બિલની સાવચેતી
જ્વેલરીની બનાવટનો કોઈ નક્કી દર હોતો નથી. તે ડિઝાઇન કેટલી બારીક છે, હાથથી બનેલી છે કે મશીનથી, અને બ્રાન્ડેડ શોરૂમમાંથી ખરીદો છો કે સ્થાનિક સોનાર પાસેથી – આ બાબતો પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે બનાવટનો ચાર્જ સોનાની કુલ કિંમતના 10%થી 25% સુધી હોય છે, અથવા પ્રતિ ગ્રામના હિસાબે નક્કી દર વસૂલાય છે. ખરીદી પહેલાં સોની પાસેથી પુનર્વેચાણ અને એક્સચેન્જની નીતિ લેખિતમાં મેળવી લો.
4. લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ વેચવા પર કેટલા પૈસા પાછા મળશે?
લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ ઝડપથી અને મોટા પ્રમાણમાં તૈયાર થઈ રહ્યા છે, તેથી જૂનો હીરો વેચવા પર કુદરતી હીરાની સરખામણીએ ઓછા પૈસા પાછા મળે છે. જૂનો લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ વેચવા પર તેની ખરીદ કિંમતના માત્ર 20%થી 30% હિસ્સો જ પાછો મળે છે, જ્યારે ખાણના હીરા પર 40%થી 60% સુધી મળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે ₹1 લાખની લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ જ્વેલરી ખરીદો છો, તો 1થી 5 વર્ષ બાદ વેચવા પર હીરાના બદલામાં માત્ર ₹20,000થી ₹35,000 જ મળશે. જોકે, જ્વેલરીમાં લાગેલા સોનાની કિંમત તે સમયના બજાર ભાવ પ્રમાણે અલગથી મળશે. વધુ સારા ભાવ માટે જૂનો હીરો એ જ દુકાને પાછો વેચો જ્યાંથી ખરીદ્યો હતો, જ્યાં બાયબેક પોલિસી હેઠળ થોડા વધુ પૈસા મળી શકે છે.
5. વેચવા પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ
2024ના બજેટ પછી લેબ-ગ્રોન અને ખાણમાંથી મળતા – બંને પ્રકારના હીરા પર સમાન કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ લાગે છે. ટેક્સનો દર તમે હીરો કેટલા સમય સુધી રાખ્યો છે તેના પર આધાર રાખે છે.