હિન્દુ ધર્મમાં કરવા ચોથના વ્રતનું અને તેમાં કરવામાં આવતા ઉપવાસનું અનેરું મહત્વ છે. આ દિવસે પરિણીત સ્ત્રીઓ પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય અને સારા સ્વાસ્થ્ય માટે આખો દિવસ નિર્જળા ઉપવાસ કરે છે. વહેલી સવારે સૂર્યોદય પહેલાં સરગી ખાઈ લેવામાં આવે છે, ત્યારબાદ આખો દિવસ પાણીનું એક ટીપું પણ પીધા વિના પસાર થાય છે, અને રાત્રે ચંદ્રના દર્શન પછી જ ઉપવાસ તોડવામાં આવે છે.
સામાન્ય મહિલાઓ માટે આ વ્રત આસ્થાનો વિષય છે, પરંતુ જો તમને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે થાઈરોઈડ જેવી કોઈ ગંભીર બીમારી હોય, તો ઉપવાસ કરતા પહેલા સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી બની જાય છે. લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા અને તરસ્યા રહેવાથી શરીરમાં નબળાઈ આવી શકે છે, ડિહાઈડ્રેશન થઈ શકે છે અને બ્લડ સુગરમાં અચાનક મોટી વધઘટ થઈ શકે છે. તેથી ઉપવાસ કરતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
સરગીમાં શું ખાવું અને દવાનું સંચાલન કેવી રીતે કરવું?
જો તમને કોઈ લાંબા ગાળાની બીમારી હોય અને તમે કરવા ચોથનો ઉપવાસ પૂરી શ્રદ્ધાથી કરવા માંગતા હો, તો સૌથી પહેલાં ડૉક્ટર સાથે ખુલ્લા મને વાત કરો. તમારી નિયમિત દવા અને ઇન્સ્યુલિનના ડોઝ વિશે તેમને પૂછી લો. ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વિના દવાનો ડોઝ ક્યારેય જાતે બંધ કરશો નહીં કે તેમાં કોઈ ફેરફાર કરશો નહીં.
વહેલી સવારે ખાવામાં આવતી સરગીમાં એવો ખોરાક લો જે આખો દિવસ ઉર્જા આપે અને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખે. સરગીમાં પનીર, તાજું દહીં, બદામ, અખરોટ અને રોટલી જેવી પૌષ્ટિક વસ્તુઓનો સમાવેશ કરી શકાય. આખો દિવસ તરસ ન લાગે તે માટે વધુ પડતી મીઠાઈઓ અને તળેલા મસાલેદાર ખોરાકથી દૂર રહેવું. ડિહાઇડ્રેશનથી બચવા માટે ઉપવાસ શરૂ થાય તે પહેલાં પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પી લો.
ઉપવાસ દરમિયાન શારીરિક રીતે કેવી રીતે સક્રિય રહેવું?
ઉપવાસના દિવસે લાંબા સમય સુધી તડકામાં બહાર જવાનું ટાળો. ઘરમાં પણ ભારે શારીરિક કામ કરવાનું અથવા કોઈ પણ પ્રકારની ભારે કસરત કરવાનું ટાળો. બને ત્યાં સુધી ઘરમાં આરામ કરો અને હળવી પ્રવૃત્તિઓમાં જ સમય પસાર કરો. જો તમને ડાયાબિટીસ હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ દિવસ દરમિયાન નિયમિત અંતરે બ્લડ સુગરની તપાસ કરતા રહો.
અચાનક ચક્કર આવવા, શરીરમાં ધ્રુજારી થવી, વધુ પડતો પરસેવો થવો અથવા અત્યંત નબળાઈ અનુભવવી એ લો બ્લડ સુગરના ગંભીર સંકેતો છે. આ લક્ષણોને સામાન્ય ગણીને અવગણશો નહીં. જો શરીર સાથ ન આપે અને લક્ષણો વધવા લાગે, તો તરત જ ઉપવાસ તોડી નાખો અને સ્વાસ્થ્યની સારવાર કરો. હાઈ બીપી અને થાઇરોઇડના દર્દીઓએ પણ દવાના સમયપત્રકનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ.
રાત્રે ચંદ્ર દર્શન પછી ઉપવાસ તોડતી વખતે શું ધ્યાનમાં રાખવું?
રાત્રે ચંદ્ર જોયા પછી ઉપવાસ તોડો ત્યારે એક સાથે ખૂબ બધો ખોરાક ખાવાનું ટાળો. આખો દિવસ પેટ ખાલી હોવાથી ધીમે ધીમે પહેલાં પાણી પીવો અને ત્યારબાદ એકદમ હળવો ખોરાક લો. રાત્રિના આહારમાં બાફેલી દાળ, રોટલી, લીલા શાકભાજી, દહીં અથવા અન્ય પૌષ્ટિક અને સુપાચ્ય ખોરાકનો જ સમાવેશ કરો. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ રાત્રે વધુ પડતા તળેલા કે મીઠા પદાર્થો ન ખાવા જોઈએ.
હંમેશાં યાદ રાખો કે આખો દિવસ ભૂખ્યા અને તરસ્યા રહેવું એ બીમારીવાળા શરીર માટે સલામત હોતું નથી. જો ડૉક્ટર ઉપવાસ ન કરવાની કડક સલાહ આપે છે, તો તેમની સલાહને જ પહેલી પ્રાથમિકતા આપો. પરંપરાઓ અને ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરવાની સાથે સાથે પોતાના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્વસ્થ શરીરથી જ સાચી ભક્તિ થઈ શકે છે.
અસ્વીકરણ: આ સમાચારમાં આપેલી માહિતી સામાન્ય સંશોધન અભ્યાસો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. તેને કોઈ સચોટ તબીબી સલાહ તરીકે ગણવી નહીં. કોઈપણ નવી પ્રવૃત્તિ કે ઉપવાસ શરૂ કરતા પહેલા હંમેશા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.