ગુજરાત સરકાર, કેન્દ્ર સરકાર અને નેધરલેન્ડની સંસ્થાઓ વચ્ચે કલ્પસર પ્રોજેક્ટ માટે બે સમજૂતી કરાર (MoU) થયા છે. આ કરાર ગુજરાતમાં પાણીના સંગ્રહ, સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને રિન્યુએબલ ઊર્જાના ક્ષેત્રે મોટો બદલાવ લાવી શકે છે.
કલ્પસર વિભાગ, કેન્દ્રીય જળ આયોગ (Central Water Commission), નેધરલેન્ડની ડેલ્ટારસ (Deltares) અને ટીયુ ડેલ્ફ્ટ (TU Delft) વચ્ચે ટેકનિકલ સહયોગ અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે આ સમજૂતી થઈ છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખંભાતના અખાતમાં મીઠા પાણીનું વિશાળ જળાશય બનાવવાનો છે. આ માટે લગભગ 60.13 કિલોમીટર લાંબો ડેમ બનાવવાનું આયોજન છે, જેનો મોટો હિસ્સો ખંભાતના અખાતમાંથી પસાર થશે. આ ડેમ દ્વારા આશરે 1,600 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં મીઠા પાણીનું જળાશય તૈયાર થશે.
આ જળાશયમાં સાબરમતી, મહી અને ઢાઢર જેવી નદીઓનું પાણી દરિયામાં વહી જતું અટકાવીને સંગ્રહ કરવામાં આવશે. ભવિષ્યમાં નર્મદા નદીનું પાણી પણ આ પ્રોજેક્ટમાં લાવવાની યોજના છે. સરકારી માહિતી મુજબ, આ પ્રોજેક્ટથી ગુજરાતને મળતા પાણીમાં લગભગ 8 BCM (બિલિયન ક્યુબિક મીટર) પાણીનો સંગ્રહ થવાની સંભાવના છે.
જળ સંગ્રહ ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ રિન્યુએબલ ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં પણ ફાળો આપશે. લગભગ 2,470 મેગાવોટની હાઈબ્રીડ રિન્યુએબલ ઊર્જા ક્ષમતા વિકસાવવાની યોજના છે. આ ઊર્જાનો ઉપયોગ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં મીઠા પાણીના પમ્પિંગ સહિતના હેતુઓ માટે થશે. પ્રોજેક્ટ સાથે હાઇવે-કમ-રેલ કોરિડોરની પણ દરખાસ્ત છે, જે ગુજરાતની કનેક્ટિવિટી માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
કલ્પસર યોજના દાયકાઓથી ચર્ચામાં રહી છે. એક સમયે તેને અસંભવ ગણીને પડતી મૂકવામાં આવી હતી. કેન્દ્રીય જળશક્તિ પ્રધાન સી.આર. પાટીલના જણાવ્યા મુજબ, અનેક પડકારો હોવા છતાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના સતત પ્રયાસોને કારણે આ યોજના આગળ વધી રહી છે. મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે અને પ્રધાનમંત્રી બન્યા બાદ પણ તેમણે આ પ્રોજેક્ટ પર કામ ચાલુ રાખ્યું છે.
આ પ્રોજેક્ટ હજુ ટેકનિકલ અભ્યાસ અને અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. પ્રોજેક્ટના ખર્ચ અંગે વિવિધ દસ્તાવેજોમાં અલગ-અલગ આંકડા છે, પરંતુ 2026ની પર્યાવરણીય મંજૂરી સંબંધિત માહિતીમાં અંદાજિત ખર્ચ ₹1.33 લાખ કરોડ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
નેધરલેન્ડની ડેલ્ટારસ અને ટીયુ ડેલ્ફ્ટ જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથેના સહયોગથી આ પ્રોજેક્ટને ટેકનિકલ કુશળતા મળવાની શક્યતા છે.