કાર્તિક માસના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિએ કાળી ચૌદશ ઉજવવામાં આવે છે. વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, આ વર્ષે આ પર્વ 7 નવેમ્બર, શનિવારના રોજ મનાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ દિવસે મા મહાકાળી, હનુમાનજી અને યમરાજની પૂજા-અર્ચના કરવાનું વિધાન છે. કાળી ચૌદશ પાંચ દિવસીય મહાપર્વનો બીજો દિવસ હોય છે. આ પર્વ સાથે ઘણી ધાર્મિક માન્યતાઓ જોડાયેલી છે, જેના વિશે ઘણા લોકો જાણતા નથી. આવો, જાણીએ કાળી ચૌદશ સાથે જોડાયેલી પ્રમુખ માન્યતાઓ વિશે.
મા મહાકાળીની પૂજા અને શક્તિનું પ્રતીક: કાળી ચૌદશના અવસરે મા મહાકાળીની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, જ્યારે દૈત્ય રક્તબીજ અને અન્ય અસુરોનો અત્યાચાર ત્રણેય લોકમાં ખૂબ વધી ગયો હતો, ત્યારે તેમના સંહાર માટે મા મહાકાળી પ્રગટ થયા હતા. માન્યતા છે કે મા મહાકાળીની વિધિવત પૂજા કરવાથી સાધકને તમામ પ્રકારના માનસિક અને શારીરિક કષ્ટોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
રાક્ષસ નરકાસુરનો વધ: પૌરાણિક કથા અનુસાર, આ તિથિ પર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે રાક્ષસ નરકાસુરનો વધ કરી તેની કેદમાંથી 16,000 કન્યાઓને મુક્ત કરાવી હતી. નરકાસુરનો વધ કર્યા પછી શ્રીકૃષ્ણે પોતાના શરીર પર લાગેલા રક્તને સાફ કરવા માટે તેલ અને ઉબટન (લેપ) લગાવીને સ્નાન કર્યું હતું. આ જ કારણે આ દિવસે 'અભ્યંગ સ્નાન' કરવાની પરંપરા છે.
યમનો દીવો: કાળી ચૌદશની સાંજે યમરાજ નિમિત્ત દીપદાન કરવાની પ્રાચીન પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને યમનો દીવો પ્રગટાવવાથી અકાળ મૃત્યુનો ભય સમાપ્ત થાય છે અને પરિવારના સભ્યોને દીર્ઘાયુનું વરદાન મળે છે.
નકારાત્મક શક્તિઓ તથા તંત્ર-મંત્રથી મુક્તિ: કાળી ચૌદશની રાતને ખરાબ નજર, તંત્ર-મંત્ર અને નકારાત્મક ઉર્જાથી છુટકારો મેળવવા માટે અત્યંત પ્રભાવશાળી માનવામાં આવે છે. સાધક આ રાત્રે વિશેષ અનુષ્ઠાન અને મંત્ર જાપ કરે છે, જેનાથી ઘર-પરિવારની તમામ બાધાઓ દૂર થાય છે અને સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે.
હનુમાનજીની પૂજા: ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં આ દિવસે હનુમાનજીની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસે બજરંગબલીને સિંદૂર અને તેલ અર્પણ કરવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે સંકટમોચનની આરાધના કરવાથી જીવનના તમામ ભય, સંકટ અને ગ્રહ દોષ દૂર થાય છે.